آتش بس میان ایران و آمریکا دست یافتنی است؟
با تداوم جنگ میان ایالات متحده و ایران و افزایش روزافزون هزینههای آن، زمزمههایی از احتمال برقراری آتشبس در واشنگتن شنیده میشود. پس از عقبنشینی دولت ترامپ از تهدید بمباران زیرساختهای ایران و تمدید مهلت دیپلماتیک، طرحی ۱۵ مادهای از سوی واشنگتن ارائه شد که تهران آن را نپذیرفت. مجله فارن افرز در گزارشی به بررسی تفاوتهای ماهوی این جنگ با درگیریهای گذشته، تغییرات در کادر رهبری و امنیتی ایران در پی ترورهای اخیر، گسترش جبهههای نبرد توسط متحدان منطقهای تهران و در نهایت، مسیرها و راهکارهای واقعبینانه با نقشآفرینی ائتلافهای میانجی برای دستیابی به یک آتشبس پایدار و جلوگیری از کشیده شدن آمریکا به یک تهاجم زمینی خطرناک پرداخته است.
جهان صنعت نیوز – تلاشهای کنونی دونالد ترامپ برای پایان دادن سریع به جنگ بر اساس شروط واشنگتن، یادآور اتفاقات تابستان سال گذشته است. در آن زمان، پس از ۱۲ روز بمباران، ترامپ با اعلام نابودی برنامه هستهای ایران، یک آتشبس فوری را به صورت یکجانبه اعلام کرد که نیازی به مذاکرات واقعی نداشت. پیام واشنگتن در آن مقطع روشن بود؛ آنها ناخواسته توسط حمله غافلگیرانه اسرائیل وارد جنگ شده بودند و با یک عملیات سریع و محدود، به دنبال خروج از آن بودند. پاسخ ایران نیز در آن زمان کنترلشده بود و برای جلوگیری از تلفات آمریکاییها و حفظ روابط با همسایگان طراحی شده بود. اما جنگ کنونی ماهیتی کاملاً متفاوت دارد.
در این نبرد، ایالات متحده و اسرائیل از ابتدا با یکدیگر همکاری داشتهاند و ترامپ با تشویق به تغییر رژیم در نخستین روزهای آغاز حملات، سطح تهدید را برای تهران به یک تهدید موجودیتی تبدیل کرد. به همین دلیل، واکنش ایران بسیار کوبندهتر بوده است. تهران با استفاده از پهپادها و موشکها، اهدافی را در داخل اسرائیل و زیرساختهای نظامی و غیرنظامی کشورهای همسایه هدف قرار داده و با محاصره عملی تنگه هرمز، موجب افزایش شدید قیمت جهانی انرژی شده است.
همزمان، ایران جبهههای نبرد را از طریق متحدان خود گسترش داده است؛ از عملیات مشترک با حزبالله در لبنان گرفته تا اقدامات گروههای مسلح در عراق علیه مخالفان کرد برای جلوگیری از تهاجم زمینی به ایران و همچنین احتمال درخواست از حوثیهای یمن برای بستن تنگه بابالمندب که برای عربستان سعودی حیاتی است. این تکثر بازیگران، تحمیل و حفظ هرگونه آتشبس را بسیار دشوارتر میکند.
تغییرات امنیتی در تهران و موانع پیشروی صلح
یکی از بزرگترین چالشهای مسیر آتشبس، ترور مقامات ارشد ایرانی توسط ایالات متحده و اسرائیل است. این ترورها، برخلاف امید اسرائیل برای تغییر رژیم، به روی کار آمدن نخبگان نظامی در ساختار جمهوری اسلامی منجر شده است. محمدباقر قالیباف، از فرماندهان پیشین نظامی و رئیس مجلس نیز بر لزوم تنبیه متجاوزان تاکید کرده است.
همچنین، ترور علی لاریجانی، مقام ارشد امنیتی ایران که شخصیتی میانهروتر و قادر به ایجاد پل ارتباطی میان جناحهای مختلف و حتی توافق با واشنگتن بود، شانس دستیابی به یک آتشبس سریع را به شدت کاهش داد. جایگزینی او با یک فرمانده سپاه، نشان میدهد که اسرائیل احتمالاً با هدف از بین بردن مسیر دیپلماسی دست به این ترور زده است.
منطق فعلی تهران این است که باید هزینههای کافی بر دشمنان تحمیل کند تا نشان دهد تسلیم نخواهد شد. رهبران ایران به شدت مراقب هستند که با پذیرش یک آتشبس موقت، مشابه آنچه در غزه و لبنان رخ داد، به دشمنان خود فرصت تجدید قوا ندهند و تا زمانی که تضمینهای امنیتی و مشوقهای اقتصادی دریافت نکنند، احتمالاً ترامپ را در یک جنگ فرسایشی گرفتار خواهند کرد.
مسیر دستیابی به توافق و نقش میانجیگران
برای خروج از این بنبست، یک ائتلاف میانجی به رهبری مصر، پاکستان و ترکیه باید برای تسریع در توافق آتشبس وارد عمل شود. این ائتلاف میتواند با استفاده از نیاز جهانی به بازگشایی تنگه هرمز و کنترل قیمت انرژی، بر هر دو طرف فشار بیاورد. آنها میتوانند به ترامپ پیشنهاد دهند که پس از برقراری آتشبس پایدار، در تامین امنیت تنگه هرمز کمک خواهند کرد. همزمان، این سه کشور با استفاده از هویت مشترک اسلامی خود و همچنین با کمک چین که خریدار ۹۰ درصد نفت ایران است و سابقه میانجیگری میان تهران و ریاض را دارد، باید تهران را برای کاهش تنش و توقف حملات به همسایگان متقاعد کنند.
در این مسیر، هم واشنگتن و هم تهران باید از خواستههای حداکثری خود دست بردارند. دولت ترامپ باید این اشتباه را کنار بگذارد که مذاکرات آتشبس را به یک توافق جامع شامل غنیسازی صفر، محدودیتهای موشکی و قطع حمایت از گروههای منطقهای گره بزند؛ این موارد باید پس از توقف بمبارانها بررسی شوند. همچنین، واشنگتن نمیتواند انتظار داشته باشد که ایران سلاح اصلی تلافیجویانه خود یعنی موشکها را در میانه جنگ محدود کند. از سوی دیگر، تهران نیز باید بپذیرد که تهدیدات علیه تنگه هرمز را کاملاً متوقف کرده و از درخواست غرامت جنگی چشمپوشی کند، زیرا کشورهای همسایه نیز به دلیل آسیب دیدن زیرساختهایشان خواهان غرامت خواهند بود. همچنین خروج کامل نظامیان آمریکا از منطقه در گرو تصمیم پایتختهای عربی است نه واشنگتن.
به عنوان یک راهکار میانه، واشنگتن میتواند نیروها و کشتیهایی را که از ژانویه در نزدیکی مرزهای ایران مستقر کرده عقب بکشد. برای جلب اعتماد ایران، حمایت کشورهای بزرگی چون چین، روسیه و اتحادیه اروپا از توافق ضروری است. از نظر اقتصادی، ایالات متحده میتواند معافیتهای خرید نفت ایران را تمدید کرده و به تهران اجازه دهد از طریق یک مکانیسم ویژه تحت نظارت خزانهداری آمریکا (مشابه مکانیسم سوئیس در دوره اول ترامپ) به داراییهای مسدود شده خود برای بازسازی بخش انرژی دسترسی پیدا کند.
همچنین، ایجاد یک سیستم عوارض ترانزیتی در تنگه هرمز توسط ایران و عمان برای تامین مالی بازسازی زیرساختهای غیرنظامی منطقه میتواند بخشی از توافق باشد. این روند میتواند به صورت مرحلهای و با ایجاد یک کریدور بشردوستانه توسط ایران آغاز شود تا در نهایت زمینه برای مذاکرات بلندمدتتر، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و پایان دادن به دشمنی دو کشور فراهم گردد. در غیر این صورت، آتشبس تنها وقفهای کوتاه پیش از آغاز جنگی دیگر خواهد بود.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :