رعایت حقوق بیمار در اورژانس از نگاه پرستاران و بیماران
محققان ایرانی در مطالعهای تازه، با تمرکز بر تجربه بیماران و دیدگاه پرستاران، به بررسی وضعیت رعایت حقوق بیمار پرداختهاند؛ موضوعی که نقش مهمی در کیفیت مراقبت و رضایت درمانی دارد.
جهان صنعت نیوز، حقوق بیمار یکی از مفاهیم بنیادین در نظامهای سلامت جهان به شمار میرود و بهعنوان شاخصی مهم برای سنجش کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی مطرح است. این مفهوم بر این اصل استوار است که بیمار، صرفنظر از نوع بیماری، شرایط جسمی یا موقعیت اجتماعی، باید از خدمات درمانی شایسته، محترمانه و مبتنی بر اخلاق حرفهای برخوردار باشد. تجربههای جهانی نشان دادهاند که از دهههای گذشته، با افزایش آگاهی عمومی و گسترش ارتباطات، بیماران نسبت به حقوق خود حساستر شدهاند و انتظار دارند در فرایند درمان، اطلاعات کافی دریافت کرده و در تصمیمگیریها مشارکت داده شوند. همین روند، تدوین چارچوبهای مشخص حقوق بیمار را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است. در ایران نیز با تدوین منشور حقوق بیمار، تلاش شده است مجموعهای جامع از حقوق گیرندگان خدمات سلامت تعریف و به نظام درمانی کشور ابلاغ شود تا کرامت انسانی بیماران در تمامی مراحل درمان حفظ شود.
ضرورت توجه به حقوق بیمار بهویژه در بخش اورژانس دوچندان میشود؛ بخشی که معمولاً با ازدحام جمعیت، فشار کاری بالا و شرایط پیشبینیناپذیر روبهرو است. بیماران در اورژانس اغلب در وضعیت جسمی و روانی نامناسبی قرار دارند و همین موضوع، آسیبپذیری آنها را افزایش میدهد. رعایت حقوق بیمار در چنین فضایی نهتنها به بهبود احساس امنیت و آرامش بیمار کمک میکند، بلکه میتواند در تسریع روند بهبود و افزایش اعتماد به کادر درمان نقش مهمی ایفا کند. پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که بیتوجهی به حقوق بیمار ممکن است پیامدهایی مانند نارضایتی، بیاعتمادی، افزایش مدت بستری و حتی افزایش هزینههای درمانی را به دنبال داشته باشد. از این رو، بررسی وضعیت رعایت این حقوق و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن، گامی ضروری برای ارتقای کیفیت خدمات اورژانسی محسوب میشود.
در این خصوص، پژوهشی توسط آسیه سلیمانی، عضو گروه آموزشی پرستاری داخلی–جراحی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ایران، به همراه دو نفر از همکاران دانشگاهی خود، با محور مقایسه دیدگاه پرستاران و مراجعان اورژانس درباره رعایت حقوق بیمار انجام شده است. این پژوهش با تمرکز بر ابعاد مختلف منشور حقوق بیمار، تلاش کرده است به شکلی کاربردی نشان دهد که اجرای عملی این حقوق در محیط واقعی اورژانس چگونه درک میشود و آیا برداشت پرستاران با تجربه بیماران همراستا است یا خیر.
در این بررسی، ۱۸۵ پرستار شاغل در بخش اورژانس و ۳۷۰ نفر از بیماران یا همراهان آنها مشارکت داشتند. دادهها با استفاده از پرسشنامهای استاندارد که بر اساس منشور حقوق بیمار طراحی شده بود، جمعآوری شد. این پرسشنامه پنج محور اصلی حقوق بیمار را پوشش میداد؛ از جمله دریافت خدمات مناسب، اطلاعرسانی کافی، احترام به حق انتخاب و تصمیمگیری، حفظ حریم خصوصی و امکان رسیدگی به شکایات. اطلاعات بیماران از طریق مصاحبه و اطلاعات پرستاران با تکمیل پرسشنامه گردآوری و سپس با روشهای آماری تحلیل شد تا مقایسهای دقیق میان دیدگاه دو گروه به دست آید.
یافتههای پژوهش نشان دادند که از دیدگاه هر دو گروه پرستاران و بیماران، برخورد مؤدبانه با بیمار بالاترین میزان رعایت را به خود اختصاص داده است. این موضوع بیانگر آن است که احترام رفتاری و ارتباط انسانی، همچنان یکی از نقاط قوت خدمات اورژانسی محسوب میشود. در مقابل، مؤلفه احترام به حق انتخاب و تصمیمگیری آزادانه بیمار، کمترین امتیاز را از دید هر دو گروه دریافت کرده است. بهطور کلی، میزان رعایت حقوق بیمار از دیدگاه پرستاران اندکی بالاتر از دیدگاه بیماران گزارش شد.
پژوهشگران اعلام کردهاند که وضعیت رعایت حقوق بیمار در بخش اورژانس در سطحی «متوسط رو به بالا» قرار دارد. این نتیجه از یک سو امیدوارکننده است و نشان میدهد تلاشهایی در جهت رعایت اصول اخلاقی انجام شده، اما از سوی دیگر بیانگر آن است که هنوز تا رسیدن به وضعیت مطلوب فاصله وجود دارد.
بر اساس این یافتهها، ضرورت دارد مدیران و مسئولان بیمارستانی برنامههایی را برای افزایش آگاهی بیماران از حقوق خود و همچنین تقویت اجرای دقیقتر این حقوق توسط کارکنان اورژانس طراحی و اجرا کنند.
مجریان این تحقیق میگویند نتایج بهدستآمده با برخی پژوهشهای داخلی همراستا است؛ پژوهشهایی که سطح آگاهی و رعایت حقوق بیمار را در حد متوسط یا بالاتر گزارش کردهاند. آنها تأکید کردهاند که عواملی مانند فرهنگ نوعدوستی، تأکید نظام سلامت بر تکریم مراجعان، آموزشهای ضمن خدمت و ابزارهای بومی سنجش میتواند در بهبود وضعیت رعایت حقوق بیمار مؤثر باشد. با این حال، چالشهایی مانند کمبود نیروی پرستاری، فشار کاری بالا و ازدحام بخش اورژانس همچنان میتواند مانعی برای اجرای کامل این حقوق باشد.
در نهایت، پژوهشگران بر این نکته تأکید دارند که افزایش آگاهی همزمان بیماران و پرستاران، نیازسنجی آموزشی و برنامهریزی متناسب با شرایط هر بیمارستان میتواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات و افزایش رضایت بیماران داشته باشد. نزدیکی دیدگاه پرستاران و بیماران در این مطالعه، نشانهای مثبت تلقی شده و امیدواری ایجاد میکند که تلاشهای کادر درمان تا حد زیادی از سوی بیماران نیز احساس و درک میشود، هرچند تقویت مؤلفههایی که امتیاز کمتری گرفتهاند، همچنان ضروری است.
این نتایج علمیپژوهشی در «نشریه پرستاری ایران» منتشر شدهاند؛ نشریهای وابسته به مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران که به انتشار پژوهشهای مرتبط با ارتقای کیفیت مراقبت و خدمات پرستاری میپردازد.
منبع: ایسنا
اجتماعی و فرهنگیلینک کوتاه :