قمار خطرناک ترامپ در خلیج فارس؛ محاصره دریایی ایران چه تبعاتی برای جهان دارد؟
اکونومیست: در پی آغاز جنگ میان آمریکا و اسرائیل با ایران، برخلاف انتظارات اولیه مبنی بر اقدام ایران در انسداد تنگه هرمز، دونالد ترامپ در اقدامی غافلگیرکننده محاصرهای دریایی را علیه بنادر و مناطق ساحلی ایران به اجرا گذاشته است. هدف از این قمار خطرناک، خفگی اقتصادی ایران و گشودن تنگه هرمز است؛ اما این اقدام میتواند بحران جهانی انرژی را تشدید کرده و به تشدید درگیریها در سطح بینالمللی و به چالش کشیده شدن آزادی ناوبری منجر شود.
جهان صنعت نیوز – استدلال آمریکا برای اعمال این محاصره بسیار ساده است. اگرچه تهدیدات ایران ترافیک نفتکشها از طریق تنگه هرمز را به شدت کاهش داده، اما این کشور همچنان به صادرات نفت خود، هرچند در سطوح پایینتر، ادامه میدهد و به برخی کشتیها نیز در ازای پرداخت هزینه اجازه عبور داده است؛ به طوری که دو نفتکش بزرگ دولتی چین حامل نفت عراق و عربستان و همچنین یک نفتکش با پرچم لیبریا هفته گذشته از این تنگه عبور کردند. پیام ترامپ این است که اگر محمولههای بیطرف نتوانند بدون مانع عبور کنند، محمولههای ایران نیز اجازه عبور نخواهند داشت.
از منظر نظامی، این طرح کاملا امکانپذیر ارزیابی میشود. مارک مونتگومری، دریادار بازنشسته، معتقد است که آمریکا میتواند به راحتی کشتیها را متوقف و توقیف کند، همانطور که بین ماههای دسامبر تا فوریه ده نفتکش مرتبط با ونزوئلا را توقیف کرد. به گفته او، نیازی به توقیف تمام کشتیها نیست، بلکه توقیف تعداد محدودی برای ارسال پیام کافی است.
آسیبپذیریهای اقتصادی و تابآوری تهران
ابعاد اقتصادی و سیاسی این محاصره پیچیدهتر است. هدف اصلی، قطع شریان اقتصادی ایران و وادار کردن به امتیازدهی در مذاکرات صلح، بهویژه در خصوص برنامه هستهای است. ارنست سنسیر از موسسه دادهپردازی ورتکسا معتقد است که با توجه به سطح ذخایر نفت خام ایران، این کشور ممکن است ظرف ۲۰ روز و یا حتی ۱۰ روز پس از اجرای یک محاصره موثر، مجبور به کاهش تولید شود. رابین بروکس از اندیشکده بروکینگز نیز استدلال میکند که با فروپاشی صادرات نفت، پولی برای واردات باقی نخواهد ماند، فعالیتهای اقتصادی متوقف شده، ارزش پول ملی در مارپیچ کاهش ارزش گرفتار میشود و ابرتورم به وجود میآید که این امر ایران را پای میز مذاکره میکشاند.
با این حال، برخی تحلیلگران نظر متفاوتی دارند. اسفندیار باتمانقلیچ از اندیشکده بورس و بازار میگوید ایران از پیش انتظار اختلال در صادرات نفت خود را داشته و صادرات در زمان جنگ، مانند صادرات به هند، صرفا یک امتیاز اضافی بوده است. ایران پیشتر در سال ۲۰۲۰ زمانی که ترامپ تلاش کرد اقتصاد این کشور را در هم بشکند، کاهش صادرات نفت خام به زیر ۴۰۰ هزار بشکه در روز را تجربه کرد و توانست از آن جان سالم به در ببرد. تهران ممکن است بتواند با چاپ پول، فروش حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت ذخیرهشده در آبهای مالزی و چین، و دریافت اعتبار غیررسمی از تامینکنندگان واردات، تا شش ماه در برابر این فشارها مقاومت کند.
با این وجود، وابستگی ایران به واردات دریایی نقطه ضعف مهمی است. یکپنجم خرید گندم ایران از طریق امارات متحده عربی و بخش عمده ذرت آن از برزیل و اوکراین تامین میشود. اگرچه بخشی از غلات میتواند با هزینه بالاتر از طریق روسیه، قزاقستان، ترکیه یا آسیای مرکزی جایگزین شود، اما آسیبپذیری بزرگتر در بخش دانههای روغنی است. تقریبا تمام خوراک دام و روغن نباتی ایران از واردات تامین میشود و هرگونه اختلال در این روند، قیمت مواد غذایی را به شدت بالا خواهد برد.
تبعات برای بازارهای جهانی انرژی و متحدان آمریکا
این محاصره دو چالش بزرگ به همراه دارد. نخست، تاثیر آن بر بازارهای انرژی، به ویژه در آمریکاست؛ جایی که ترامپ با افت محبوبیت در نظرسنجیها و انتخابات میاندورهای در ۷ ماه آینده مواجه است. از دست رفتن تولید ایران به تنهایی فاجعهبار نیست، اما این مسئله با حجم بسیار بزرگتری از عرضه خلیج فارس که در پشت تنگه بسته هرمز گیر افتاده، ترکیب میشود. در شرایطی که آتشبس متزلزل به نظر میرسد، ایران انگیزهای برای باز کردن مسیر ندارد و احتمالاً حملات به کشتیرانی بیطرف را از سر خواهد گرفت.
این حملات برای کشورهایی مانند عراق که برای اولین بار از زمان آغاز جنگ، در تاریخ ۵ آوریل کشتی خود را به مقصد مالزی ارسال کرد، مشکل جدی ایجاد میکند. واردکنندگان مجبور به استفاده از ذخایر محدود خود خواهند شد که این امر میتواند قیمت قراردادهای آتی نفت برنت را تا پایان ماه آوریل به ۱۵۰ دلار در هر بشکه برساند. با در نظر گرفتن خطر حملات تلافیجویانه ایران به تاسیسات تولیدی و بنادر عربستان و امارات و همچنین احتمال حملات حوثیهای یمن در دریای سرخ، بعید است این اقدام بتواند بدون ایجاد یک جهش عظیم در قیمتها، بیش از چند هفته دوام بیاورد.
چالش دوم، درگیر شدن سایر کشورها در این محاصره است. اگرچه هند پرداخت هزینه به ایران برای عبور کشتیهایش را تکذیب کرده، اما فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده که محاصره بر اساس قوانین بینالمللی به طور بیطرفانه علیه کشتیهای تمام کشورهایی که از بنادر یا آبهای ساحلی ایران عبور کردهاند، اعمال خواهد شد. این موضوع کشتیهای هند، چین، پاکستان و تایلند را شامل میشود. حتی فرانسه و ترکیه به عنوان متحدان آمریکا نیز پیش از این با رضایت ایران کشتیهای خود را از تنگه عبور دادهاند. این توقیفها باعث لغو حداقل هشت قرارداد نفتی در هفته گذشته شده و در عین حال، پذیرش این محاصره از سوی چین میتواند رویه خطرناکی برای محاصره احتمالی تنگه مالاکا در صورت بروز جنگ در اقیانوس آرام ایجاد کند.
پایان نظم مبتنی بر قانون
اگر ترامپ بتواند درآمدهای ارزی ایران را قطع کند و همزمان جلوی جهش قیمت نفت و تشدید تنشهای نظامی را بگیرد، ممکن است بتواند با شرایط بهتری به میز مذاکره بازگردد. اما ایران معتقد است که با جان به در بردن از جنگ، حفظ مواد هستهای و تسلط بر تنگه هرمز، پیروز دور اول تقابل با آمریکا بوده و میتواند بار دیگر از ترامپ عبور کند.
کوین رولندز، کارشناس نظامی، تاکید میکند که محاصره دریایی نمیتواند یکهفتهای باشد و یک اقدام بلندمدت است. او نتیجه میگیرد که تصمیم ترامپ برای اعمال محاصره، اصل آزادی ناوبری را به شدت تحت فشار قرار داده و میخ دیگری بر تابوت ادعای وجود نظم مبتنی بر قانون یا حقوق بینالملل کوبیده است.
پیشنهاد ویژهسیاسیلینک کوتاه :