یوان در سایه جنگ؛ رقیب چینی دلار قویتر شد
در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیکی و جنگها نظم مالی جهانی را تحت فشار قرار دادهاند، چین بهتدریج در حال تبدیل یوان به یک ارز جایگزین اطمینانبخش برای کشورها و شرکتهایی است که از وابستگی به دلار آمریکا نگران شدهاند. اگرچه یوان هنوز فاصله زیادی با جایگاه دلار دارد، اما ترکیب زیرساختهای پرداخت مستقل، نرخهای بهره پایین و تحولات اخیر ناشی از جنگ، موجب شده نقش بینالمللی این ارز بهطور معناداری تقویت شود.
جهان صنعت نیوز – در سالهای اخیر، سیاستگذاران چینی تلاش کردهاند وابستگی خود به دلار را در مبادلات بینالمللی کاهش دهند. این هدف از طریق توسعه زیرساختهای پرداخت مستقل، چه در قالب سیستمهای سنتی و چه دیجیتال، دنبال شده است. با این حال، پیشرفت در این مسیر همواره یکنواخت نبوده و در برخی دورهها، فاصله میان اهداف اعلامی و واقعیتهای اقتصادی قابل توجه بوده است.
اکنون اما نشانههایی از همگرایی میان این اهداف و دادههای واقعی مشاهده میشود. یکی از مهمترین شاخصها، رشد چشمگیر استفاده از سامانه پرداخت بینالمللی چین (CIPS) است. این سامانه در ماه مارس بهطور متوسط روزانه حدود ۹۲۰ میلیارد یوان تراکنش را پردازش کرده، در حالی که میانگین روزانه آن در سال گذشته حدود ۶۸۰ میلیارد یوان بوده است. حتی در اوایل آوریل، حجم تراکنشها از ۱.۲ تریلیون یوان نیز فراتر رفته است.
زمانبندی این جهش نشان میدهد که تحولات ژئوپلیتیکی، بهویژه جنگ ایران، در این افزایش نقش داشتهاند. بخشی از این رشد به استفاده از یوان در مبادلات نفتی مربوط میشود، بهویژه در تعامل با ایران که از گذشته تمایل به دریافت یوان در ازای صادرات نفت داشته است. علاوه بر این، گزارشها حاکی از آن است که برخی پرداختها برای عبور کشتیها از تنگه هرمز نیز به یوان انجام میشود.
گسترش استفاده از یوان در جریان سرمایه و تجارت
با این حال، افزایش حجم تراکنشها در CIPS تنها با تجارت نفت قابل توضیح نیست. دادهها نشان میدهد که جریانهای سرمایه نیز در این روند نقش داشتهاند. در ماه مارس، ارزش معاملات برونمرزی اوراق قرضه، سهام و سایر داراییهای مالی به ۷۱۲ میلیارد دلار رسید که حدود ۴۰ درصد بیشتر از میانگین ماهانه سال گذشته است.
در نتیجه این تحولات، سهم یوان در کل تراکنشهای بینالمللی چین، شامل تجارت کالا، خدمات و داراییها، به بیش از ۵۶ درصد افزایش یافته است؛ رقمی که پس از یک دوره ثبات در سال ۲۰۲۵، جهشی قابل توجه محسوب میشود.
در کنار CIPS، پروژه mBridge نیز بهعنوان یک بستر نوین برای پرداختهای فرامرزی مبتنی بر ارزهای دیجیتال در حال گسترش است. این پلتفرم که با مشارکت چند بانک مرکزی راهاندازی شده، اکنون از مرحله آزمایشی عبور کرده و به یک گزینه عملیاتی تبدیل شده است. تا نوامبر، معادل ۵۵.۵ میلیارد دلار در قالب بیش از ۴۰۰۰ تراکنش از طریق این شبکه منتقل شده که بیش از ۹۵ درصد آن با استفاده از یوان دیجیتال انجام شده است. سرعت بالای این تراکنشها، که در برخی موارد به کمتر از ۱۰ ثانیه میرسد، یکی از مزیتهای کلیدی این سیستم بهشمار میرود.
محدودیتها و انگیزههای تنوعبخشی ارزی
با وجود این پیشرفتها، زیرساختهای پرداخت مبتنی بر یوان همچنان در مقایسه با شبکههای دلاری بسیار کوچکتر هستند. برای مثال، شبکه CHIPS در آمریکا روزانه بیش از ۲ تریلیون دلار تراکنش را پردازش میکند و شبکه سوئیفت بیش از ۱۱ هزار مؤسسه مالی را در بر میگیرد، در حالی که CIPS کمتر از ۱۸۰۰ عضو دارد.
با این حال، تحولات ژئوپلیتیکی اخیر، بهویژه حذف بانکهای روسی از سوئیفت در سال ۲۰۲۲، موجب شده بسیاری از کشورها و شرکتها به فکر تنوعبخشی به زیرساختهای پرداخت خود بیفتند. این نگرانی که ممکن است در آینده دسترسی آنها به سیستمهای دلاری محدود شود، انگیزهای قوی برای استفاده از گزینههای جایگزین مانند یوان ایجاد کرده است. در واقع، برخی از بازیگران اقتصادی که پیشتر زیرساختهای لازم را فراهم کرده بودند، اکنون در واکنش به بحرانها، استفاده از آن را بهطور جدی آغاز کردهاند.
نقش نرخ بهره پایین در جذابیت یوان
عامل مهم دیگر در افزایش جذابیت یوان، نرخ بهره پایین در اقتصاد چین است. کاهش تقاضای داخلی و تهدید تورم منفی، بانک مرکزی این کشور را به کاهش نرخ بهره تا سطح ۱.۴ درصد سوق داده است؛ نرخی که بیش از دو واحد درصد کمتر از نرخ مشابه در آمریکا است. این شرایط باعث شده هزینه استقراض به یوان برای بازیگران خارجی بسیار جذاب باشد.
در نتیجه، دولتها و شرکتها بهطور فزایندهای به انتشار اوراق بدهی مبتنی بر یوان روی آوردهاند. برخی کشورها از طریق انتشار اوراق «پاندا» در بازار داخلی چین و برخی دیگر از طریق اوراق «دیم سام» در هنگکنگ تأمین مالی میکنند. برای مثال، دولت اندونزی بیش از ۹ میلیارد یوان از این طریق جذب کرده و پرتغال نیز بهعنوان نخستین کشور حوزه یورو، اقدام به انتشار چنین اوراقی کرده است.
در سطح شرکتها نیز این روند قابل مشاهده است. صندوقهای پوشش ریسک بهدنبال یافتن ارزهای جدید برای تأمین مالی هستند و برخی تولیدکنندگان نیز ترجیح میدهند در ارزی وام بگیرند که در زنجیره تأمین آنها نقش دارد. در همین راستا، نهاد پولی هنگکنگ یک خط اعتباری ۲۰۰ میلیارد یوانی ایجاد کرده تا شرکتهای خارجی بتوانند با نرخهای پایین به این ارز دسترسی پیدا کنند.
فرصت تاریخی یا اغراق سیاسی؟
در مجموع، این تحولات موجب شده سهم یوان در تأمین مالی تجارت جهانی به بیش از ۸ درصد برسد؛ رقمی که همچنان فاصله زیادی با سهم بیش از ۸۰ درصدی دلار دارد، اما نشاندهنده رشد قابل توجه این ارز است.
برخی تحلیلگران معتقدند که شرایط کنونی یک پنجره طلایی برای گسترش نقش بینالمللی یوان فراهم کرده است. ترکیب عواملی مانند تحریمها، تعرفهها، تنشهای ژئوپلیتیکی و زیرساختهای جدید مالی، فرصت بیسابقهای را برای چین ایجاد کرده تا جایگاه ارز خود را تقویت کند.
با این حال، این خوشبینیها باید با احتیاط ارزیابی شوند. حتی اگر یوان نتواند به رقیبی جدی برای دلار تبدیل شود، همین که بهعنوان یک گزینه جایگزین عمل کند، میتواند نقش مهمی در کاهش وابستگی به دلار ایفا کند. در واقع، یوان بیش از آنکه جایگزین کامل دلار باشد، در حال تبدیل شدن به ابزاری برای پوشش ریسک در برابر سلطه آن است.
یوان بهعنوان ابزار تعادل در نظم مالی جدید
روندهای اخیر نشان میدهد که نظام مالی جهانی در حال حرکت به سمت چندقطبی شدن است. در این چارچوب، یوان بهتدریج جایگاه خود را بهعنوان یک ارز مکمل تثبیت میکند؛ ارزی که میتواند در شرایط بیثباتی، گزینهای جایگزین برای کشورها و شرکتها فراهم کند. اگرچه مسیر تبدیل یوان به یک ارز قدرتمند همچنان طولانی است، اما تحولات ژئوپلیتیکی اخیر، بهویژه جنگها و تنشهای اقتصادی، این مسیر را هموارتر کردهاند.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلانلینک کوتاه :