جنگ انرژی بالا گرفت؛ تحریم پالایشگاههای چینی و عبور پکن از فاز «احتیاط» به «مقاومت فعال»
درحالی که تمرکز افکار عمومی جهان بر تحولات خاورمیانه و جنگ جاری علیه ایران معطوف شده، همزمان نشانههایی از تشدید تقابل فزاینده میان آمریکا و چین نیز بیش از پیش آشکار شده است؛ تقابلی که اینبار نهتنها در عرصه اقتصادی، بلکه در پیوند مستقیم با معادلات ژئوپلیتیک منطقه غرب آسیا در حال گسترش است.
جهان صنعت نیوز، آمریکا در تازهترین اقدام خود، بستهای از تحریمها را علیه چندین شرکت بزرگ چینی فعال در حوزه پالایش و تجارت نفت اعمال کرد؛ اقدامی که بهطور رسمی با هدف محدودسازی منابع مالی ایران توجیه شد، اما در عمل یکی از مهمترین بخشهای زنجیره تأمین انرژی چین را هدف قرار داد.
پکن در یک بیانیه کم سابقه و محکم علیه تحریم اخیر آمریکا، به پنج شرکت بزرگ پالایشی خود که در لیست تحریم آمریکا هستند، شامل «هنگلی پتروشیمی (Hengli Petrochemical)»، «شاندونگ شوگوانگ لوکینگ پتروشیمی (Shandong Shouguang Luqing Petrochemical)»، «شاندونگ جینچنگ پتروشیمی (Shandong Jincheng Petrochemical)»، «هبی شینهای کمیکال (Hebei Xinhai Chemical)» و «شاندونگ شنگشینگ کمیکال (Shandong Shengxing Chemical)» به لحاظ حقوقی دستور داد که از تحریمهای آمریکا علیه ایران تبعیت نکنند؛ تصمیمی که از منظر بسیاری از تحلیلگران، نشانهای روشن از عبور چین از فاز «احتیاط» به مرحله «مقاومت فعال» در برابر فشارهای واشنگتن ارزیابی میشود.
اهمیت شرکتهای هدف؛ ستونهای پنهان امنیت انرژی چین
شرکت «هنگلی پتروشیمی (Hengli Petrochemical)» بهعنوان یکی از بزرگترین پالایشگاههای مستقل چین، با ظرفیت پالایش صدها هزار بشکه نفت در روز، نقشی کلیدی در تأمین خوراک صنایع پاییندستی و زنجیره پتروشیمی این کشور ایفا میکند. این شرکت بهویژه در سالهای اخیر به یکی از خریداران مهم نفت با تخفیف ـ از جمله نفت ایران، تبدیل شده است.
در کنار آن، شرکتهای «شاندونگ شوگوانگ لوکینگ پتروشیمی (Shandong Shouguang Luqing Petrochemical)»، «شاندونگ جینچنگ پتروشیمی (Shandong Jincheng Petrochemical)» و «شاندونگ شنگشینگ کمیکال (Shandong Shengxing Chemical)» که عمدتاً در استان شاندونگ ـ قطب پالایشگاههای مستقل چین، مستقر هستند، بخشی از شبکه موسوم به «تیپاتها» (پالایشگاههای خصوصی) را تشکیل میدهند که آنها هم سهم قابل توجهی در واردات نفت خام و انعطافپذیری بازار انرژی چین دارند و پیش از این همگی در مقاطع مختلف آماج تحریمهای آمریکا قرار گرفته بودند اما اکنون به دستور دولت مرکزی چین، میتوانند آشکارا تحریمهای آمریکا را نادیده بگیرند.
شرکت «هبی شینهای کمیکال (Hebei Xinhai Chemical)» نیز بهعنوان یکی از بازیگران مهم در شمال چین، در تأمین سوخت و مواد شیمیایی برای صنایع سنگین نقش دارد.
بنا بر این گزارش، مجموع این شرکتها، نهتنها از منظر اقتصادی، بلکه از نظر راهبردی برای چین اهمیت دارند؛ چرا که به پکن اجازه میدهند در شرایط تحریم و بیثباتی بازار جهانی، منابع انرژی خود را متنوع و قابل کنترل نگه دارد.
تقابل فزاینده آشکار چین و آمریکا در شرایطی صورت میگیرد که تحولات اخیر در خاورمیانه، بهویژه اختلال در مسیرهای کشتیرانی و افزایش ریسک در تنگه هرمز، بهطور مستقیم امنیت انرژی چین را تحت تأثیر قرار داده است. چین بخش عمدهای از واردات نفت خود را از کشورهای منطقه تأمین میکند و هرگونه بیثباتی در این مسیر، هزینههای اقتصادی و راهبردی قابل توجهی برای پکن به همراه دارد.
در چنین شرایطی، تحریم پالایشگاههای چینی بهدلیل تعامل با نفت ایران، عملا بهمعنای هدف قرار دادن یکی از مسیرهای حیاتی تأمین انرژی چین است؛ موضوعی که واکنش صریح پکن را تا حد زیادی قابل پیشبینی میکرد.
برخی تحلیلگران، از جمله «جان مرشایمر» نظریهپرداز برجسته واقعگرایی تهاجمی، معتقدند که در نظام بینالملل آنارشیک، قدرتهای بزرگ بهطور اجتنابناپذیر در مسیر رقابت و تقابل قرار میگیرند. در این چارچوب، ادامه جنگ در خاورمیانه ـ بهویژه در صورتی که به تضعیف موقعیت آمریکا یا افزایش هزینههای آن منجر شود، میتواند فضا را برای نقشآفرینی بیشتر چین فراهم کند. از این منظر، هرچه ایالات متحده بیشتر درگیر بحرانهای منطقهای شود، چین فرصت بیشتری برای تقویت موقعیت خود در عرصه جهانی و حتی حمایت غیرمستقیم از بازیگرانی مانند ایران خواهد داشت.
تصمیم اخیر پکن برای نادیدهگرفتن تحریمهای آمریکا نیز میتواند در همین چارچوب تحلیل شود؛ اقدامی که نشان میدهد چین نهتنها به دنبال حفظ منافع اقتصادی خود است، بلکه در حال آزمودن مرزهای نفوذ و قدرت آمریکا در نظام بینالملل نیز هست.
دیپلماسی در سایه تنش؛ پیام متقابل آمریکا و چین به یکدیگر پیش از سفر احتمالی ترامپ
از طرفی این تحولات در حالی رخ میدهد که گمانهزنیهایی درباره دیدار احتمالی دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا و شی جینپینگ همتای چینی خود در آینده نزدیک مطرح شده است. به گفته «کارولین لویت» سخنگوی کاخ سفید، «در صورت فراهم بودن شرایط»، رئیسجمهور آمریکا ۱۵، ۱۶ می (۲۵ و ۲۶ اردیبهشت) با همتای چینی خود دیدار خواهد کرد. پیش از این قرار بود این نشست در ۲ می برگزار شود.
در چنین فضایی، واکنش چین به تحریمهای آمریکا را میتوان بهعنوان ارسال یک پیام روشن به واشنگتن نیز تفسیر کرد، مبنی بر اینکه پکن حاضر نیست منافع راهبردی خود بهویژه در حوزه انرژی را قربانی فشارهای سیاسی آمریکا کند. به بیان دیگر، چین با این تصمیم، پیش از هرگونه مذاکره احتمالی، خطوط قرمز خود را بهطور عملی ترسیم کرده است.
مجموعه این تحولات نشان میدهد که رقابت میان آمریکا و چین در پی حملات یک جانبه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و در پی آن منطقه خلیج فارس و اقتصاد جهانی را به تنش و ناامنی کشاندن، وارد مرحلهای پیچیده و چندلایه شده است؛ مرحلهای که در آن، غرب آسیا و بهویژه جنگ علیه ایران، به یکی از میدانهای اصلی تقابل میان چین و آمریکا تبدیل شده است. این در حالی است که دو قدرت بزرگ اقتصادی و نظامی جهان در تعاملات منطقهای، دوجانبه، اقتصادی تنشهای جدی با یکدیگر نیز دارند و در رابطه با موضوع تایوان دو طرف بر لبه درگیری و خصومت حرکت میکنند.
در این چارچوب، تحریم پالایشگاههای چینی و پاسخ صریح پکن به آن را نباید یک رویداد مقطعی و واکنشی طبیعی، بلکه بخشی از روندی بزرگتر باید دید؛ روندی که از تشدید «جنگ اقتصادی» آغاز شده و بهتدریج در حال پیوند خوردن با معادلات ژئوپلیتیک و امنیتی میان دو قدرت در سطح جهانی است.
ایسنا
سیاسیلینک کوتاه :