بحران غیرخطی نفت؛ جهان هنوز عمق فاجعه را درک نکرده است
ادامه بسته ماندن تنگه هرمز، بازار جهانی نفت را وارد مرحلهای کرده که دیگر صرفاً با افزایش قیمتهای مقطعی قابل توضیح نیست. هرچند آزادسازی ذخایر راهبردی و استفاده از موجودی انبارهای تجاری تاکنون مانع جهش شدیدتر قیمتها شده، اما تحلیلگران هشدار میدهند این سپر حفاظتی در حال فرسوده شدن است. بهگفته استراتژیستهای جیپیمورگان و بارکلیز، اگر انسداد تنگه ادامه پیدا کند، بازار جهانی نفت تا پاییز ممکن است با بیثباتی عملیاتی و جهش غیرخطی قیمتها مواجه شود؛ وضعیتی که میتواند نفت برنت را به محدوده 150 دلار برساند و اقتصاد جهانی را وارد مرحله تازهای از رکود و تخریب تقاضا کند.
جهان صنعت نیوز – با وجود بسته ماندن تنگه هرمز و شکنندهتر شدن آتشبس، بازار جهانی نفت هنوز وارد فاز فروپاشی کامل نشده است. قیمت نفت دوباره از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده، اما شدت بحران تاکنون کمتر از چیزی بوده که بسیاری در روزهای نخست درگیری تصور میکردند. دلیل اصلی این وضعیت، استفاده گسترده از ذخایر راهبردی نفت در آمریکا، اروپا و آسیا، همراه با تخلیه ذخایر تجاری و ورود نفتکشهایی بوده که پیش از آغاز درگیری موفق به عبور از تنگه شده بودند.
این ذخایر در عمل مانند ضربهگیر عمل کردهاند و اجازه ندادهاند بازار بلافاصله با کمبود فیزیکی نفت روبهرو شود. تحلیلگران بارکلیز، وضعیت فعلی را به فردی تشبیه میکند که شغل خود را از دست داده اما هنوز با پسانداز و بیمه بیکاری زندگی میکند. به تعبیر آنها، جهان فعلاً از اندوخته نفتی خود استفاده میکند، اما این وضعیت نمیتواند برای مدت طولانی ادامه یابد.
نگرانی اصلی اکنون این است که این سپر حفاظتی بهتدریج در حال تخلیه شدن است. رئیس استراتژی کالاها در جیپیمورگان، هشدار داده که توهم وفور نفت ممکن است بهزودی فرو بریزد و اگر تنگه هرمز بهسرعت بازگشایی نشود، جهان تا پاییز با فشار عملیاتی و حتی بیثباتی گسترده در شبکه انرژی روبهرو خواهد شد.
چرا موجودی نفت بهمعنای امنیت نیست؟
برآوردها نشان میدهد جهان در ابتدای سال بیش از ۸.۴ میلیارد بشکه نفت در مخازن، خطوط لوله، نفتکشها و انبارهای زیرزمینی در اختیار داشت. اما جیپیمورگان تأکید میکند که بخش بزرگی از این نفت عملاً قابل برداشت سریع نیست. از کل این ذخایر، تنها حدود ۰.۸ میلیارد بشکه بدون ایجاد اختلال در عملکرد شبکه انرژی قابلیت استفاده فوری دارد.
تا ۲۳ آوریل حدود ۲۸۰ میلیون بشکه از این ذخایر برای کنترل شوک ناشی از بحران مصرف شده است. در ظاهر هنوز حجم بزرگی از ذخایر باقی مانده، اما بخش عمدهای از آن در خطوط لوله، حداقل موجودی عملیاتی مخازن و ساختارهای فنی شبکه قفل شده است.
تحلیلگران جیپیمورگان توضیح میدهند که مسئله اصلی صرفاً مقدار نفت نیست، بلکه گردش آن در شبکه انرژی است. هنگامی که موجودیهای عملیاتی بیش از حد کاهش پیدا کند، فشار در خطوط لوله افت میکند، پایانهها توان بارگیری مؤثر را از دست میدهند، پالایشگاهها در تأمین بهموقع خوراک دچار مشکل میشوند و رقابت برای نفت تحویل فوری شدت میگیرد. در چنین شرایطی، سیستم نه بهدلیل پایان نفت، بلکه بهخاطر اختلال در گردش آن شکننده میشود.
همین منطق درباره فرآوردههای نفتی نیز صادق است. بخشی از ذخایر بنزین، سوخت هواپیما و دیگر فرآوردهها باید همواره بهعنوان ذخیره عملیاتی حفظ شود تا حملونقل و هوانوردی دچار اختلال نشوند.
بازار وارد فاز تخریب تقاضا شده است
جیپیمورگان روند تخلیه ذخایر را به لایههای یک پیاز تشبیه میکند. در مرحله نخست، نفت ذخیرهشده روی نفتکشها و مخازن شناور مصرف میشود. سپس نوبت به ذخایر تجاری پالایشگاهها و پایانههای نفتی میرسد. در مرحله بعد، دولتها از ذخایر استراتژیک خود استفاده میکنند.
اما اکنون بازار وارد مرحله چهارم شده است؛ مرحلهای که دیگر قیمتهای بالا خود به ابزار کنترل بازار تبدیل میشوند. این همان چیزی است که تحلیلگران از آن با عنوان تخریب تقاضا یاد میکنند.
در این مرحله، مصرفکنندگان رانندگی کمتری انجام میدهند، صنایع تولید خود را کاهش میدهند، خطوط هوایی پروازها را محدود میکنند و پالایشگاهها ظرفیت عملیاتی را پایین میآورند. بهعبارت دیگر، بازار از یک تنظیم مدیریتشده که مبتنی بر آزادسازی ذخایر بود، به سمت تنظیم اجباری حرکت کرده؛ جایی که قیمتهای بالا مصرف را سرکوب میکند.
طبق برآورد جیپیمورگان، تقاضای جهانی نفت در ماه مارس بهطور متوسط روزانه ۲.۸ میلیون بشکه کاهش یافته و در آوریل این افت به حدود ۴.۳ میلیون بشکه رسیده است. انتظار میرود در ماه مه میزان کاهش تقاضا به حدود ۵.۵ میلیون بشکه در روز برسد تا از سقوط ذخایر به زیر سطوح عملیاتی جلوگیری شود.
خطر جهش غیرخطی قیمت نفت
اما مرحله پنجم، خطرناکترین بخش ماجراست؛ نقطهای که ذخایر عملیاتی به کف میرسند. این ذخایر معمولاً آخرین بخش قابل استفاده هستند، زیرا برداشت از آنها خطر اختلال گسترده در کل شبکه انرژی را افزایش میدهد.
جیپیمورگان هشدار میدهد اگر تنگه هرمز همچنان بسته بماند و کاهش تقاضا در سطح ۵.۵ میلیون بشکه در روز تثبیت شود، ذخایر تجاری کشورهای OECD ممکن است تا سپتامبر به این کف عملیاتی برسند.
در همین حال، بارکلیز تخمین میزند ذخایر جهانی نفت اکنون با سرعتی حدود ۸۰ میلیون بشکه در هفته در حال کاهش است و اگر تغییری در وضعیت رخ ندهد، سطح ذخایر ممکن است تا پایان همین ماه به وضعیت خطرناک برسد.
بهباور تحلیلگران، بازارهای مالی هنوز عمق بحران را بهطور کامل درک نکردهاند. رشد سود شرکتها و عملکرد خوب بازار سهام باعث شده بسیاری تصور کنند شوک انرژی اثر تعیینکنندهای نخواهد داشت، اما تحلیلگران بارکلیز معتقدند بحران فقط به تعویق افتاده و هنوز مهار نشده است.
در چنین شرایطی، جیپیمورگان از افزایش خطر جهش غیرخطی قیمت نفت سخن میگوید؛ وضعیتی که در آن قیمت نفت نه بهصورت تدریجی، بلکه ناگهانی و انفجاری افزایش مییابد. بر اساس این سناریو، نفت برنت میتواند تا محدوده ۱۵۰ دلار در هر بشکه صعود کند؛ جهشی که نهفقط بازار انرژی، بلکه کل اقتصاد جهانی و بازارهای دارایی را وارد مرحلهای تازه از بیثباتی خواهد کرد.
اخبار برگزیدهنفت و پتروشیمی
لینک کوتاه :