نبرد نامتقارن؛ چگونه ایران در برابر یک ابرقدرت ایستاد؟
مجله آتلانتیک: با وجود خسارتهای گسترده ناشی از دو ماه جنگ با آمریکا و اسرائیل، ایران توانسته است کنترل بر تنگه هرمز را به عنوان یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیک خود را تقویت کند. کاهش شدید عبور کشتیها، افزایش هزینههای نظامی برای آمریکا و استفاده ایران از ابزارهای نامتقارن مانند پهپادهای ارزان و ناوگان قایقهای تندرو نشان میدهد که تهران، حتی در شرایط ضعف نظامی، توانسته فشار اقتصادی قابل توجهی بر رقبای خود و اقتصاد جهانی وارد کند.
جهان صنعت نیوز – حدود دو ماه از آغاز درگیریهای نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر میگذرد؛ جنگی که پیامدهای آن فراتر از میدان نبرد گسترش یافته و به یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان رسیده است. برآوردهای ارتش آمریکا نشان میدهد که در حال حاضر حدود ۱۵۵۰ کشتی تجاری در خلیج فارس متوقف شدهاند؛ از نفتکشها گرفته تا کشتیهای کانتینری و فلهبرها که در انتظار عبور ایمن از تنگه هرمز هستند.
این وضعیت به دلیل عملاً مسدود شدن تنگه هرمز ایجاد شده است؛ گذرگاهی حیاتی که بخش بزرگی از تجارت انرژی جهان از آن عبور میکند. بسیاری از خدمه این کشتیها هیچ ارتباطی با جنگ جاری ندارند، اما به دلیل مینگذاری و تهدیدهای نظامی، ناچار شدهاند در منطقه باقی بمانند و با کاهش تدریجی ذخایر خود روبهرو شوند. در همین حال، با وجود اعلام آتشبس، درگیریهای پراکنده همچنان ادامه دارد؛ مسئلهای که نشان میدهد تهران برای حفظ کنترل خود بر تنگه هرمز تا چه اندازه مصمم است.
تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران
در طول ۶۵ روز جنگ، ایران خسارتهای سنگینی متحمل شده است. با این حال، در میان این خسارتها، تهران توانسته ابزارهای تازهای برای اعمال فشار پیدا کند. پیش از آغاز جنگ، ایران هرگز تا این اندازه کنترل عملی بر تنگه هرمز نداشت. اما اکنون حتی با وجود ضعف نسبی نظامی، توانسته است عبور کشتیها را محدود کند و حضور خود را در این گذرگاه راهبردی تثبیت کند. به گفته مقامهای آمریکایی، نیروهای ایرانی توانستهاند با استفاده از تاکتیکهای نامتقارن، هم کشتیهای دشمن را بازدارند و هم سامانههای پدافندی پیشرفته را دور بزنند.
ایران پس از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل اعلام کرد هر کشتی که تلاش کند از تنگه عبور کند هدف حمله قرار خواهد گرفت و بهسرعت عملیات مینگذاری در آبراه را آغاز کرد. نتیجه این اقدام کاهش شدید تردد کشتیها بود؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از این مسیر عبور میکردند، این رقم اکنون به حدود سه کشتی در روز رسیده است.
کشتیهایی که همچنان از این مسیر عبور میکنند نیز عمدتاً تحت نظارت سپاه پاسداران حرکت میکنند. گزارشها حاکی از آن است که از برخی کشتیها برای عبور از این مسیر عوارضی به شکل ارزهای دیجیتال یا یوان چین دریافت میشود و مسیر عبور آنها نیز به سمت آبهایی هدایت میشود که تحت کنترل ایران قرار دارد.
شوک انرژی و فشار اقتصادی جهانی
به نظر میرسد تهران قصد ندارد از این اهرم راهبردی عقبنشینی کند. مقامهای ایرانی بارها اعلام کردهاند که وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت. محدودیتهای ایجادشده در این گذرگاه دریایی تاکنون توانسته است شوک قابل توجهی به بازار انرژی جهان وارد کند و فشار اقتصادی گستردهای در سطح بینالمللی ایجاد کند.
همین فشارها میتواند به عاملی برای افزایش تمایل آمریکا و اسرائیل به مذاکرات تبدیل شود. هرچند ترامپ از ایران خواسته است که تنگه را باز کند، اما تهدیدهای اخیر تهران نشان میدهد که بازگشت سریع به وضعیت پیشین چندان محتمل نیست.
حتی در مواردی که ایران اعلام کرده آماده بازگشایی تنگه در چارچوب توافقهای احتمالی صلح است، این پیشنهاد با این واقعیت همراه بوده که تهران هر زمان بخواهد میتواند دوباره محدودیتها را اعمال کند. نمونهای از این وضعیت در ماه آوریل رخ داد؛ زمانی که ایران یک روز اعلام کرد تنگه برای همه کشتیها باز است، اما تنها یک روز بعد دوباره محدودیتها را بازگرداند.
قدرت نامتقارن در برابر فناوری پیشرفته
کنترل تنگه هرمز تنها ابزار ایران در این جنگ نبوده است. با وجود ادعای برخی مقامهای آمریکایی مبنی بر نابودی کامل توان نظامی ایران، ارزیابیهای رسمی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از توان نظامی این کشور همچنان فعال است. به گفته برخی مقامهای آمریکایی، حدود ۶۰ درصد نیروی دریایی ایران و نزدیک به دو سوم نیروی هوایی آن همچنان عملیاتی است.
در عین حال، ایران توانسته است از ابزارهای کمهزینه اما مؤثر برای مقابله با فناوریهای گرانقیمت استفاده کند. پهپادهای معروف شاهد-۱۳۶ که تنها دهها هزار دلار قیمت دارند، به تهدیدی برای متحدان آمریکا در منطقه تبدیل شدهاند. در بسیاری از موارد، هزینه موشکهای پدافندی مورد استفاده برای سرنگونی این پهپادها از قیمت خود پهپاد بیشتر است.
در کنار این پهپادها، ایران از ناوگان گسترده قایقهای تندرو کوچک نیز استفاده میکند؛ ناوگانی که گاهی از آن با عنوان ناوگان پشهای یاد میشود. این قایقها با تحرک بالا و قابلیت پنهانکاری نسبی، توانستهاند هم کشتیهای نظامی و هم کشتیهای تجاری را تحت فشار قرار دهند و حضور ایران در تنگه هرمز را تثبیت کنند.
تابآوری در برابر یک ابرقدرت
پنتاگون اعلام کرده است که هزینه جنگ با ایران تاکنون به حدود ۲۵ میلیارد دلار رسیده است. آمریکا در جریان عملیات نظامی خود بیش از ۱۳ هزار هدف را بمباران کرده است، اما با وجود این حجم از حملات، ایران همچنان از تسلیم شدن خودداری کرده است.
البته شکاف قدرت نظامی میان دو طرف همچنان بسیار زیاد است و ایران در بسیاری از حوزهها در موقعیت ضعیفتری قرار دارد. با این حال، توانایی این کشور برای ادامه مقاومت و وارد کردن هزینههای اقتصادی به جهان، نشان میدهد که حتی یک قدرت آسیبدیده نیز میتواند در جنگهای مدرن از ابزارهای نامتقارن برای ایجاد فشار استفاده کند.
هرچه ایران بتواند مدت بیشتری این فشار اقتصادی را حفظ کند و توان دفاعی باقیمانده خود را حفظ کند، رهبران این کشور شواهد بیشتری برای ادامه مقاومت خواهند داشت؛ وضعیتی که نشان میدهد پیامدهای این جنگ احتمالاً هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :