هشدار بانک جهانی؛ جهان وارد عصر توقف اقتصادی شد
گزارش «اطلس توسعه جهانی ۲۰۲۶» بانک جهانی تصویری دوگانه از وضعیت جهان ارائه میکند؛ از یک سو سرعت توسعه جهانی به پایینترین سطح خود در ۷۵ سال اخیر رسیده و شکاف میان کشورها در حال عمیقتر شدن است و از سوی دیگر، برخی کشورها توانستهاند برخلاف روند جهانی، مسیر توسعه را با سرعتی قابل توجه طی کنند. این گزارش با تکیه بر دادههای گسترده و تحلیل روندهای توسعه، نشان میدهد جهان در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ نقطهای که آینده آن بیش از هر زمان دیگری به کیفیت سیاستگذاری، زیرساختها، مشارکت اقتصادی و توان کشورها در سازگاری با تحولات دیجیتال و زیستمحیطی وابسته شده است.
جهان صنعت نیوز – بانک جهانی در نسخه ۲۰۲۶ «اطلس توسعه جهانی» تلاش کرده تصویری جامع از وضعیت توسعه در جهان ارائه دهد؛ تصویری که بر پایه بیش از ۱۲۱ هزار داده و ۱۰۷ مجموعه آماری شکل گرفته و در قالب دهها نمودار و روایت تعاملی تنظیم شده است. ساختار این گزارش بر پنج محور اصلی دانش بانک جهانی شامل «مردم»، «رفاه»، «سیاره»، «زیرساخت» و «دیجیتال» استوار است و موضوعاتی از آموزش و اشتغال گرفته تا آب سالم، برق و اینترنت را در بر میگیرد.
هسته اصلی گزارش بر یک پرسش متمرکز است که کدام کشورها سریعتر در مسیر توسعه حرکت میکنند و کدام کشورها در حال عقبماندن هستند؟ برای پاسخ به این پرسش، بانک جهانی چارچوبی طراحی کرده که کشورها را بر اساس نقطه شروع خودشان ارزیابی میکند و ملاک بر اساس مقایسه مطلق با دیگر کشورها نیست.
نتیجه این ارزیابی نگرانکننده است. به گفته گزارش، سرعت پیشرفت جهانی اکنون به پایینترین سطح خود در سهچهارم قرن اخیر رسیده است. با این حال، میانگین جهانی تمام واقعیت را نشان نمیدهد. در دل همین روند کند، کشورهایی وجود دارند که توانستهاند مسیر متفاوتی طی کنند و با سرعت بیشتری توسعه پیدا کنند. بانک جهانی این کشورها را نمونههایی از امکانپذیر بودن پیشرفت میداند.
فقر؛ بازگشت دوباره یکی از بزرگترین بحرانهای جهان
یکی از هشداردهندهترین بخشهای گزارش به روند فقر جهانی مربوط میشود. بانک جهانی میگوید اگر روندهای فعلی ادامه پیدا کند، کاهش فقر جهانی نهتنها متوقف میشود بلکه ممکن است دوباره روندی صعودی به خود بگیرد.
بر اساس این گزارش، در ۴۳ کشوری که همچنان نرخ بالایی از فقر شدید دارند، وضعیت یا بدون تغییر باقی خواهد ماند یا حتی بدتر میشود. این موضوع نشان میدهد که بخشی از جهان در خطر گرفتار شدن در چرخه مزمن فقر قرار دارد.
در عین حال، گزارش تاکید میکند که این مسیر اجتنابناپذیر نیست. در ۱۰ کشور، عمدتاً در منطقه جنوب صحرای آفریقا، اگر روند فعلی ادامه یابد، نرخ فقر شدید تا سال ۲۰۵۰ میتواند به کمتر از ۱۰ درصد برسد. از نگاه بانک جهانی، همین نمونهها نشان میدهد که حتی کشورهایی با شرایط دشوار نیز در صورت تداوم سیاستهای موثر میتوانند مسیر توسعه را تغییر دهند.
شکاف عمیق در مشارکت اقتصادی زنان
بخش دیگری از گزارش به مشارکت اقتصادی زنان اختصاص دارد؛ حوزهای که بانک جهانی آن را یکی از مهمترین ظرفیتهای استفادهنشده اقتصاد جهانی میداند. طبق گزارش، مشارکت کامل زنان در بازار کار میتواند تریلیونها دلار به تولید ناخالص داخلی جهان اضافه کند، اما فاصله میان زنان و مردان همچنان بسیار زیاد است.
در حال حاضر تنها ۵۵ درصد زنان در بازار کار حضور دارند، در حالی که این رقم برای مردان حدود ۸۰ درصد است. اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، جهان بیش از ۳۵۰ سال تا رسیدن به برابری کامل فاصله خواهد داشت.
با این حال، گزارش نمونههایی از تغییر سریع را نیز نشان میدهد. در ترکیه نرخ مشارکت زنان در بازار کار طی تنها یک دهه از ۳۴ درصد در سال ۲۰۱۵ به نزدیک ۴۲ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است؛ رشدی که بر اساس روند تاریخی معمول، حدود ۳۶ سال زمان نیاز داشت. بانک جهانی این تجربه را نشانهای از اثرگذاری سیاستهای حمایتی و اصلاحات ساختاری میداند.
برق؛ شکافی که همچنان آفریقا را از جهان جدا میکند
گزارش بانک جهانی نشان میدهد تعداد افرادی که به برق دسترسی ندارند، از ۱.۳ میلیارد نفر در سال ۲۰۰۰ به ۶۶۶ میلیون نفر در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است؛ پیشرفتی قابل توجه که با این حال توزیع بسیار نابرابری دارد.
تقریباً ۹ نفر از هر ۱۰ نفر در جهان که هنوز به برق دسترسی ندارند، در منطقه جنوب صحرای آفریقا زندگی میکنند و تنها هشت کشور، نیمی از کل جمعیت فاقد برق جهان را در خود جای دادهاند.
این شکاف بهویژه در مناطق روستایی شدیدتر است. در سال ۲۰۲۳ تنها یکسوم جمعیت روستایی جنوب صحرای آفریقا به برق دسترسی داشتند، در حالی که این نسبت در مناطق شهری بیش از چهارپنجم بوده است.
در میان نمونههای موفق، اتیوپی بهعنوان یکی از برجستهترین تجربههای پیشرفت معرفی شده است. این کشور که زمانی تقریباً فاقد برقرسانی روستایی بود، اکنون توانسته دسترسی روستایی را به نزدیک ۵۰ درصد برساند و در مناطق شهری به آستانه دسترسی همگانی نزدیک شود.
بحران آب؛ کیفیت عقبتر از دسترسی
بانک جهانی در بخش محیطزیست گزارش خود تاکید میکند که بحران آب تنها به دسترسی فیزیکی محدود نیست و کیفیت آب اکنون به یکی از سختترین چالشهای توسعه تبدیل شده است.
در سال ۲۰۲۴ حدود ۲.۱ میلیارد نفر به آب آشامیدنی ایمن دسترسی نداشتند. گزارش نشان میدهد که از میان سه مولفه اصلی آب سالم (دسترسی، تداوم و کیفیت) کیفیت آب بیش از همه عقب مانده است.
بر اساس تجربه تاریخی کشورها، افزایش دسترسی به آب از ۴۰ درصد به ۷۵ درصد جمعیت یک کشور معمولاً حدود ۳۳ سال زمان میبرد. اما ارتقای کیفیت آب به همان سطح پیشرفت، سه برابر بیشتر زمان نیاز دارد. بانک جهانی هشدار میدهد که کشورها نباید کیفیت آب را صرفاً موضوعی فرعی در توسعه زیرساختها تلقی کنند.
انقلاب دیجیتال؛ توسعهای که برای همه یکسان نیست
گزارش همچنین به شکاف دیجیتال جهانی پرداخته و نشان میدهد اگرچه دسترسی به اینترنت طی دو دهه گذشته گسترش یافته، اما هنوز ۲.۲ میلیارد نفر در جهان به اینترنت متصل نیستند.
حتی در میان افرادی که به اینترنت دسترسی دارند نیز کیفیت اتصال بسیار متفاوت است. سرعت اینترنت اکنون به عاملی تعیینکننده برای دسترسی به آموزش، خدمات سلامت و فرصتهای اقتصادی تبدیل شده، اما بسیاری از کشورها همچنان به اینترنت کمسرعت وابستهاند؛ مسئلهای که مانع بهرهبرداری کامل از مزایای اقتصاد دیجیتال میشود.
اقتصاد کلانپیشنهاد ویژه
لینک کوتاه :