شیر خشک در تنگنای سیاستهای حمایتی؛ ظرفیت تولید هست، توزیع عادلانه نیست
رئیس انجمن تولیدکنندگان شیر خشک کودک میگوید مشکل بازار، کمبود تولید نیست؛ بلکه نابرابری در تخصیص منابع، نایابی برخی برندها و تبعات سیاستهای یارانهای است.
هما میرزایی_جهان صنعت نیوز: در حالی که طی ماههای گذشته گزارشهایی درباره کمبود شیر خشک اطفال و دشواری دسترسی خانوادهها به برخی برندها منتشر شده، تولیدکنندگان این صنعت معتقدند بازار با کمبود گسترده مواجه نیست و مسئله اصلی به نابرابری در توزیع منابع، محدودیت برخی نشانهای تجاری و سیاستهای یارانهای بازمیگردد. فعالان این حوزه میگویند تولید داخلی نهتنها پاسخگوی نیاز کشور بوده، بلکه با وجود مشکلات ارزی، اختلال در واردات مواد اولیه و شرایط ویژه اقتصادی، میزان تولید نسبت به سال گذشته نیز افزایش یافته است. در عین حال، آنها هشدار میدهند ادامه سیاست فعلی یارانهای میتواند به افزایش مصرف غیرواقعی و هدررفت منابع ارزی منجر شود.
در اینباره گفتوگویی با هانی تحویلزاده رئیس انجمن تولیدکنندگان شیر خشک کودک انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.
افزایش تولید با وجود محدودیت منابع و مشکلات تأمین مالی
سال گذشته حدود ۸۷ میلیون قوطی شیر خشک رگولار، یعنی شیر خشکی که برای نوزادان سالم و عادی مصرف میشود، در کشور تولید شد؛ رقمی که نسبت به سال قبل از آن چند میلیون عدد افزایش داشته است. این رشد تولید حاصل هماهنگی و جلسات مستمر میان تولیدکنندگان و سازمان غذا و دارو بوده است. در حال حاضر نیز ظرفیت اسمی شش کارخانه تولیدکننده شیر خشک اطفال در کشور حدود ۱۳۰ میلیون قوطی در سال برآورد میشود؛ به این معنا که هنوز حدود ۴۳ میلیون قوطی از ظرفیت تولید داخلی بلااستفاده مانده است.
برخی کارخانهها همچنان با ظرفیت پایین فعالیت میکنند و هنوز به بهرهبرداری کامل نرسیدهاند که دلیل اصلی آن، محدودیت منابع و مشکلات تأمین مالی عنوان میشود. با این حال، حتی در شرایط ویژه سال گذشته و مقاطع بحرانی که کشور با مشکلات متعددی مواجه بود، میزان تولید شیر خشک نسبت به سال قبل افزایش یافت.
افزایش تولید شیر خشک مخصوص نوزادان دارای مشکلات خاص
در کنار شیر خشک رگولار، تولید شیر خشکهای رژیمی و متابولیک نیز ادامه داشته است؛ محصولاتی که برای نوزادان دارای مشکلات خاص مانند عدم تحمل لاکتوز، حساسیتهای غذایی یا بازگشت شیر استفاده میشوند. در سال گذشته دامنه تولید محصولات رژیمی نیز توسعه پیدا کرد.
کمبود کلی یا کمبود نشان تجاری خاص؟
با وجود افزایش تولید، برخی برندهای شیر خشک در بازار با کمبود یا نایابی مواجه شدند. تولیدکنندگان میگویند مشکل اصلی، کمبود کلی کالا در بازار نبوده بلکه کاهش عرضه برخی نشانهای تجاری خاص بوده است؛ بهگونهای که خانوادهها در مراجعه به داروخانهها اصل کالا را پیدا میکردند اما الزاماً موفق به تهیه برند موردنظر خود نمیشدند. همین مسئله باعث شکلگیری تصور کمبود گسترده شیر خشک در بازار شده است.
در ماههای اخیر جلسات متعددی میان سازمان غذا و دارو، وزارت صمت، بانک مرکزی و تولیدکنندگان برگزار شده تا منابع ارزی و مواد اولیه بهصورت عادلانه میان همه تولیدکنندگان توزیع شود و از تمام ظرفیت تولید داخل استفاده شود. فعالان صنعت معتقدند در صورت اجرای این برنامه، برندهایی که با کاهش تولید مواجه شدهاند بار دیگر به بازار بازخواهند گشت.
مسیرهای زمینی جایگزین حملونقل دریایی شدند
در دوره بحران و اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی، بخشی از مواد اولیه از مسیرهای زمینی وارد کشور شد؛ اقدامی که هزینه تأمین مواد اولیه را بهمراتب افزایش داد اما مانع بروز کمبود جدی در بازار شد. بخش مهمی از این هزینههای اضافی توسط خود تولیدکنندگان جذب شد و قیمت نهایی محصول افزایش نیافت.
فرآیند دشوار انتقال ارز به خارج کشور
در حوزه تأمین ارز نیز سال گذشته منابع ارزی نسبتاً مناسبی در اختیار صنعت قرار گرفت و همین موضوع امکان افزایش تولید را فراهم کرد. با این حال، مشکل اصلی به فرآیند انتقال ارز به خارج از کشور مربوط میشد؛ بهطوری که فاصله زمانی میان تخصیص ارز و رسیدن آن به فروشندگان خارجی طولانی بود. بسیاری از تولیدکنندگان برای جلوگیری از کمبود بازار، مواد اولیه را بهصورت اعتباری خریداری کردند.
امسال روند انتقال ارز نسبت به گذشته بهتر شده و حتی در دوره جنگ نیز بخشی از مشکلات ارزی کاهش یافته است. با این حال، همچنان انتقادهایی درباره نحوه توزیع منابع ارزی وجود دارد و برخی تولیدکنندگان معتقدند تخصیص ارز متناسب با ظرفیت تولید همه شرکتها انجام نشده است؛ موضوعی که در کاهش عرضه برخی برندها اثرگذار بوده است.
واردات شیر خشک رگولار تا دو و نیم برابر بیشتر از تولید داخل ارز مصرف میکند
در خصوص واردات شیر خشک اطفال باید به این نکته توجه داشت که واردات شیر خشک رگولار توجیه اقتصادی ندارد، زیرا واردات محصول نهایی حدود دو تا دو و نیم برابر بیشتر از تولید داخل ارز مصرف میکند. فناوری و ماشینآلات مورد استفاده در کارخانههای داخلی مشابه تجهیزات خارجی است و مواد اولیه نیز تفاوتی ندارد؛ بنابراین اختلاف قیمت عمدتاً ناشی از هزینههای جانبی و واردات محصول نهایی است.
کد ملی و سهمیهبندی شیر خشک یارانهای
بر اساس آمار ارائهشده، نیاز سالانه کشور به شیر خشک اطفال حدود ۹۰ میلیون قوطی برآورد میشود و تولید داخلی تقریباً در همین سطح قرار دارد. علاوه بر آن، در بخش محصولات رژیمی نیز بیش از ۹۵ میلیون قوطی تولید شده است. با این حال، همچنان محدودیتهایی در نظام توزیع وجود دارد و خانوارها برای خرید شیر خشک یارانهای ناچار به استفاده از کد ملی و سهمیهبندی هستند.
بخش مهمی از افزایش مصرف شیر خشک در سالهای اخیر به سیاستهای یارانهای بازمیگردد. حدود پنج سال پیش مصرف سالانه شیر خشک در کشور کمتر از ۴۵ میلیون قوطی بود اما اکنون این رقم به حدود ۹۰ میلیون قوطی رسیده است. دلیل این رشد را میتوان پایین نگه داشتن قیمت شیر خشک از طریق تخصیص ارز ترجیحی و پرداخت یارانه در حلقههای مختلف زنجیره تأمین دانست.
سیاست یارانهای و هدررفت منابع ارزی
در حال حاضر دولت علاوه بر تخصیص ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به تولیدکنندگان، بخشی از هزینه خرید شیر خشک را نیز از طریق بیمه سلامت پوشش میدهد. قیمت شیر خشک در ایران بهمراتب پایینتر از قیمت جهانی است و همین مسئله موجب افزایش تقاضا و رشد مصرف شده است.
تداوم سیاست یارانهای فعلی میتواند منجر به هدررفت منابع ارزی شود و لازم است سازوکار حمایتها بهگونهای اصلاح شود که مصرف واقعی و هدفمند در اولویت قرار گیرد.
صنعت و معدن
لینک کوتاه :