ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد؛ دکتر حسن احمدیان چهره علمی  ایرانی در قاب رسانه های جهان عرب

دکتر حسن احمدیان چهره علمی  جوان  که این روزها  در رسانه‌های عرب‌زبان، به‌ویژه شبکه‌های وابسته به الجزیره ، بسیار مطرح شده است.

چند نکته درباره او:

• استاد مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا در دانشگاه تهران  است و در حوزه سیاست خارجی ایران، تحولات منطقه و روابط بین‌الملل و جهان عرب  پژوهش می‌کند.
• سابقه پژوهشی در مراکز دانشگاهی معتبر از جمله پروژه‌های مرتبط با Harvard University داشته است.
• به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی مسلط است و همین توانایی باعث شده بتواند مستقیماً در مناظره‌های عربی حاضر شود.
• سال‌هاست که در رسانه‌های عربی و حتی خود الجزیره مقاله و تحلیل منتشر می‌کند.

دلیل شهرت اخیرش چیست؟

• در جریان تنش‌های اخیر منطقه و مباحث مربوط به ایران، اسرائیل و آمریکا، حضور مکرر  و موثر او در برنامه‌های تحلیلی الجزیره عربی بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
• رسانه‌های عربی و حتی برخی رسانه‌های اروپایی گزارش داده‌اند که به خاطر تسلطش به عربی، آرامش در مناظره و پاسخ‌های سریع و مستند، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده برای مخاطبان عرب تبدیل شده است.
• جالب است که روزنامه ایتالیایی «لا رپوبلیکا» او را «ستاره جدید تلویزیون عربی» توصیف کرده و نوشته که حضورش در برنامه‌های الجزیره واکنش گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی عربی ایجاد کرده است.

طرفدارانش او را فردی مسلط، دقیق و آشنا به فضای عربی می‌دانند،  در فضای مجازی مانند  اینستاگرام چهره های متفاوتی در حال تولید محتوا درباره او  هستند .

برخی افراد از زاویه تسلط و استفاده  ایشان از واژه ها و اصطلاحات  فصیح و جذاب عربی اورا می ستایند .عده ای طمانینه و آرامش و پاسخ مستدل و علمی اورا را مورد توجه قرار داده اند  و حتی پیشنهاد می دهند متدلوژی و روش حضور ، آرامش ،صبر و پاسخ های سریع و مستند او بعنوان یک روش جذاب به دانشگاهیان و علاقه مندان به حوزه رسانه  تدریس شود .وتعدادی از اصحاب رسانه از او پرسیده اند چگونه همواره آرام و جدی هستند که در پاسخ فرموده اند از کودکی اینگونه صبور و آرام بوده اند.

نکته دیگری که می توان  افزود این است که مخاطب جهان عرب در رسانه های مطرح  عربی ، همواره مواجه با افراد و اشخاصی بوده است که در مباحثات و مناظره های رسانه ای به جای مباحثه منطقی ، روش مند ، مستند و آرام  سعی نموده اند با سروصدا ،پرخاش و صدای بلند مطالب خود را به مخاطب عرضه نمایند و همچنین با قطع مکرر سخنان رقبا و افراد شرکت کننده در مناظرات سعی تلاش کرده اند   سخنان خود را برکرسی بنشاند .

کار به اینجا ختم نشده و بخش های مناظره ایشان با تدوین موسیقی های جذاب  از قبیل تقدیم  قطعه موسیقی بانوی  خواننده تونسی  به دکتر احمدیان در اینستاگرام  با تعداد بالای دنبال کنندگان دست به دست می شود  البته او منتقدانی هم دارد که   معتقدند تحلیل‌هایش عمدتاً در چارچوب دیدگاه رسمی جمهوری اسلامی ایران  قرار می‌گیرد که این انتقاد از سوی ایشان رد شده است و پاسخ داده اند که ایشان هیچ سمتی در جمهوری اسلامی ندارد  و پاسخ هایش مبتنی بر واقع گرایی است .

حال این سوال مطرح می شود که دکتر  حسن احمدیان چگونه  توانسته است  در فضای رسانه‌ای عربی چنین نفوذی پیدا کند و چه ویژگی‌هایی او را از سایر تحلیلگران ایرانی متمایز کرده است.

ابتدا نگاهی به آنچه از سوابق دانشگاهی و حرفه‌ای او می اندازیم

1. تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع کارشناسی در رشته فلسفه محض دانشگاه تبریز و در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری در رشته مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران گذرانده است
2. پس از اخذ دکترا وارد هیئت علمی دانشگاه تهران شده و در حوزه مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا به تدریس و پژوهش پرداخته است .
3. دوره‌های پژوهشی و فرصت‌های مطالعاتی بین‌المللی را نیز تجربه کرده است؛ از جمله پژوهش پسادکتری در در دانشگاه هاروارد
4. تسلط حرفه‌ای به زبان‌های عربی و انگلیسی دارد؛ نکته‌ای که در موفقیت رسانه‌ای و علمی او بسیار تعیین‌کننده بوده است.

اما اگر بپرسیم «چه چیزی او را به این سطح رسانده؟» پاسخ احتمالاً فقط مدرک دانشگاهی نیست. سه عامل در مورد او برجسته به نظر می‌رسد:

• تخصص عمیق و متمرکز: سال‌ها تقریباً روی یک حوزه مشخص کار کرده؛ یعنی سیاست خاورمیانه، ایران، جهان عرب و روابط منطقه‌ای.
• تسلط زبانی: بسیاری از دانشگاهیان ایرانی دانش خوبی دارند اما نمی‌توانند مستقیم با مخاطب عربی گفت‌وگو کنند. احمدیان هم ادبیات علمی را می‌شناسد و هم زبان رسانه را.
• ترکیب دانشگاه و رسانه: او صرفاً استاد دانشگاه نمانده؛ مقالات علمی، اندیشکده‌ها، کنفرانس‌های بین‌المللی و حضور رسانه‌ای را همزمان دنبال کرده است.

به نظر من مهم‌ترین نکته در مورد او این است که برخلاف بسیاری از کارشناسان ایرانی که عمدتاً برای مخاطب داخلی صحبت می‌کنند، احمدیان سال‌ها برای مخاطب عربی تولید محتوا و تحلیل کرده است. همین امر باعث شده وقتی در الجزیره حاضر می‌شود، مانند یک «مهمان خارجی» به نظر نرسد؛ بلکه بتواند در همان چارچوب زبانی و فرهنگی با کارشناسان عرب مناظره کند.

دکتر احمدیان  علاوه بر تدریس به دانشجویان  تحصیلات تکمیلی مطالعات عراق و مصر در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران ، سالها  پیش از آن بعنوان معلم عربی در مدارس نیز تدریس کرده وبه اذعان خود از شعرای شهیر مصری  احمد شوقی و طه حسین نویسنده، حافظ قرآن و سخنور مصری و از پیشگامان جنبش نوگرایی در مصر تاثیر پذیرفته است .

بر اساس داده‌های منتشرشده از مقالات علمی و پایگاه‌های دانشگاهی، او تولید علمی دارد و فقط یک چهره رسانه‌ای نیست.

اما نکته مهم این است که نوع فعالیت او بیشتر در قالب مقالات علمی و پژوهش‌های سیاست خارجی و مطالعات منطقه‌ای است، نه کتاب‌های پرتیراژ عمومی.

نمونه‌هایی از آثار علمی او:

او در چند ژورنال معتبر بین‌المللی در حوزه روابط بین‌الملل و مطالعات خاورمیانه مقاله منتشر کرده است، از جمله:

• تحلیل سیاست خارجی ایران و نقش عوامل فکری و هویتی در آن
• بررسی راهبرد ایران در خاورمیانه و مفهوم بازدارندگی در سوریه
• تحلیل روابط ایران و عربستان و منطق رقابت منطقه‌ای
• مقالات نظری درباره سیاست خارجی ایران و تعامل با قدرت‌های منطقه‌ای

این مقالات معمولاً در مجلاتی مانند International Affairs و دیگر ژورنال‌های دانشگاهی روابط بین‌الملل منتشر شده‌اند که از نظر آکادمیک جزو نشریات معتبر محسوب می‌شوند

از میان مقالات ثبت‌شده در پایگاه‌های معتبر مثل International Affairs و The International Spectator می‌توان چند محور اصلی را دید:

– سیاست خارجی ایران و منطق تصمیم‌گیری

– نقش ایران در نظم جدید خاورمیانه

– تاریخ و سیاست خاورمیانه (مطالعات ژئوپلیتیک(

براساس رزومه درج شده در سایت دانشگاه تهران  دوکتاب با عنوان های  زورآزمایی برای ترسیم آینده یمن ،سناریوهای قابل تصور و سناریوهای بدیل عربستان سعودی در چشم انداز ۲۰۳۰  از آثار تالیفی اوست.البته ایشان کتاب ارتش و سیاست در جهان عرب ،چالش های نظری با نویسندگی عزمی بشاره نویسنده فلسطینی و رییس مرکز عربی دوحه قطر   را  نیز از عربی  به فارسی  ترجمه نموده است.

در سپهر  علوم سیاسی، بعضی پژوهشگران مثل احمدیان بیشتر

• مقاله‌های ژورنالی می‌نویسند
• در پروژه‌های دانشگاهی و اندیشکده‌ای کار می‌کنند
• و کمتر وارد کتاب‌نویسی عمومی می‌شوند

این باعث می‌شود اثرگذاری علمی‌شان تخصصی و معتبر باشد

حال سوال اصلی این است چرا تعداد اندکی از پژوهشگران و اعضای هیات علمی دانشگاه های ایران  در تراز افراد ی مانند دکتر حسن احمدیان قرار می گیرند ؟

به نظر می رسد نیازمند باز طراحی  روش های سنتی و طراحی روش های  نو در ارایه  آموزش و پژوهش  برای اساتید و  دانشجویان و پژوهشگران آینده هستیم .  ضروری است اساتید گرانقدر  دانشگاه های  کشور مطالعات خود را عمق ببخشند  و بصورت تخصصی بر روی موضوعات خاص کار کنند. و در سپهر عمومی داخلی و بین المللی بعنوان متخصص موضوع یا رشته وگرایش  خود شناخته شوند  .همچنین عضویت در کمیته های تخصصی انجمن ها و مراکز علمی و پژوهشی داخلی و بین المللی را نیز در فهرست فعالیت های خود قرار داده و تولیدات و دستاوردهای خود را به جهان علم و پژوهش عرضه نمایند .

 

 در پایان بسیار مغتنم است از چهره های  علمی و پژوهشی  حوزه علوم  سیاسی و  روابط بین الملل ، جناب آقایان  پرفسور سعید رضا عاملی ، دکتر فواد ایزدی ،دکتر سید محمد مرندی و دکتر کیهان برزگر به جهت حضور موثر در نشست ها و مناظره ها و کنفرانس های داخلی و بین المللی یاد نماییم و قدردان  تلاش های ایشان باشیم .

نقشه راه  ۳ ساله پیشنهادی برای تربیت دانشجویان و پژوهشگران باعنوان استاد –پژوهشگر بالا و راهنمای اثرگذار ازپژوهشگر خوب تا نظریه پرداز اثرگذار و تربیت کننده نسل پژوهشگران   برای امعان نظر  اساتید  محترم دانشگاه ها ، برنامه ریزان و سیاست گذاران تقدیم می گردد

امیداست مورد توجه قرار گیرد

ضروری است وزارت علوم ،تحقیقات و فناوری در سیاستگذاری های خود تجدید نظر نموده و راه را برای ایجاد جنب و جوش علمی و شکوفایی علمی و فناوری دانشگاه ها فراهم نماید .ایجاد زمینه استفاده اساتید و پژوهشگران از فرصت های  مطالعاتی در خارج از کشور یکی از راه های موثر در این مسیر است

دانشگاه ها نیز عزم خود را  برای ایجاد تحول و عبور از مسیر های سنتی ، بسوی طراحی و اجرای اکوسیستم هوشمند تولید فکر جزم نمایند .یقینا با ایجاد فضا برای  رقابت های  علمی و پژوهشی ، شاهد رشد و ارتقای جایگاه  دانشگاه ها و مراکز و موسسات علمی  ایران خواهیم بود.

در پایان مدل گرافی پیشنهادی با تکیه بر جهت گیری های نسل های ۱ تا ۵ دانشگاه ها جهت استفاده سیاست گذاران آموزش عالی ،پژوهشگران و علاقه مندان تقدیم می گردد.

نگارنده این سطور افتخار داشته است که در دوره کارشناسی ارشد دانشگاه تهران از راهنمایی‌های علمی دکتر حسن احمدیان بهره‌مند شود. آنچه بیش از دانش تخصصی در ذهنم مانده، نظم فکری، دقت در تحلیل، احترام به دیدگاه‌های متفاوت و تأکید مستمر ایشان بر مطالعه عمیق مستمر  و پژوهش روشمند است؛ ویژگی‌هایی که امروز نیز در حضور رسانه‌ای و علمی ایشان به‌خوبی قابل مشاهده است.

یادداشت