معجزه عجیب کره شمالی؛ اقتصاد منزوی چگونه جان گرفت؟
اقتصاد کره شمالی، برخلاف انتظار، وارد دورهای از رونق نسبی شده است؛ رونقی که نه از اصلاحات متعارف اقتصادی، بلکه از فروش تسلیحات به روسیه، اعزام نیرو به جنگ اوکراین، حمایت چین، دور زدن تحریمها و تمرکز دولت بر تولید داخلی و پروژههای عمرانی ناشی شده است. پیونگیانگ امروز چهرهای متفاوت از سالهای پیش از همهگیری دارد؛ تاکسیهای اینترنتی، پرداخت با تلفن همراه، خودروهای برقی چینی، رستورانهای مدرن، پروژههای ساختمانی گسترده و رونق تجارت با چین و روسیه نشانههایی از این تغییرند. با این حال، این تصویر عمدتاً به پایتخت و طبقه ممتاز محدود است و بیرون از پیونگیانگ، فقر، سوءتغذیه و سرکوب سیاسی همچنان پابرجاست.
جهان صنعت نیوز – کره شمالی در ظاهر یکی از بعیدترین نمونههای موفقیت اقتصادی در جهان امروز است؛ کشوری منزوی، تحت شدیدترین تحریمهای بینالمللی، فاقد دادههای رسمی قابل اتکا و گرفتار کنترل شدید اطلاعات. با این حال، نشانههای میدانی و برآوردهای بیرونی از رونق نسبی اقتصاد این کشور حکایت دارد.
بازدیدکنندگان محدودی که پس از همهگیری کرونا اجازه ورود به کره شمالی یافتهاند، از تغییراتی سخن میگویند که پیشتر در این کشور قابل تصور نبود. در پیونگیانگ، تاکسیها از طریق اپلیکیشنی مشابه اوبر فراخوانده میشوند، پرداختها با کدهای QR انجام میگیرد، رستورانها پیتزا و بال مرغ سرو میکنند، خودروهای برقی چینی در خیابانها دیده میشوند و فروشگاههای حیوانات خانگی، کافینتهای بازی و نمایشگاههای خودروهای وارداتی در پایتخت فعال شدهاند.
این تغییرات با جهش ساختوساز همراه بوده است. کره شمالی در سال گذشته ۱۰ هزار واحد مسکونی جدید در پیونگیانگ ساخته؛ رقمی که از ساختوساز مسکن در شهرهایی مانند لسآنجلس و شیکاگو نیز بیشتر بوده است. کیم جونگ اون این روند را نشانه تغییر بنیادین اقتصاد کشور معرفی کرده و آن را نتیجه مقاومت در برابر محاصره وحشیانه تحریمهای تحت رهبری آمریکا دانسته است.
روسیه و چین؛ موتورهای پنهان رونق
رونق اقتصادی کره شمالی صرفاً محصول سیاست داخلی نیست. پیونگیانگ توانسته از جنگ اوکراین و نیاز روسیه به مهمات و نیرو، منبع مالی و راهبردی تازهای بسازد. کره شمالی با ارسال مهمات و بیش از ۱۵ هزار نیرو به جبهه روسیه، میلیاردها دلار درآمد کسب کرده است. برآورد یک اندیشکده وابسته به دستگاه اطلاعاتی کره جنوبی نشان میدهد فروش تسلیحات از تابستان ۲۰۲۳ تا پایان سال گذشته بیش از ۱۰ میلیارد دلار برای پیونگیانگ درآمد ایجاد کرده است؛ رقمی بسیار بزرگ برای اقتصادی که تولید ناخالص داخلی آن حدود ۲۷ میلیارد دلار برآورد میشود.
اعزام نیرو نیز برای کره شمالی منافع مالی و نظامی داشته است. هرچند حدود یکسوم این نیروها کشته یا زخمی شدهاند، اما این همکاری زمینه دریافت فناوریهای حساس نظامی، قطعات تسلیحاتی و مواد مورد نیاز را فراهم کرده است. شباهت برخی شناورها و پهپادهای جدید کره شمالی به نمونههای روسی نیز از عمق این همکاری حکایت دارد.
در کنار روسیه، چین همچنان مهمترین پشتوانه اقتصادی کره شمالی است. تجارت ماهانه دو کشور به بالاترین سطح هشت سال اخیر رسیده و برندهای مصرفی چینی، با وجود نقض تحریمها، در بازار کره شمالی فعال شدهاند. بسیاری از ابزارهای دیجیتال و قطعات مورد استفاده در اقتصاد نوظهور دیجیتال کره شمالی نیز وابسته به چین است.
پیونگیانگ مدرن، کره شمالی فقیر
تصویر تازه از پیونگیانگ نباید به معنای رفاه عمومی در کل کشور تلقی شود. خارج از پایتخت، کره شمالی همچنان فقیر است و نزدیک به نیمی از جمعیت ۲۶ میلیونی آن با سوءتغذیه روبهرو هستند. تولید ناخالص داخلی سالانه کشور کمتر از یک درصد اقتصاد آمریکاست و کره شمالی همچنان یکی از شدیدترین نقضکنندگان حقوق بشر در جهان محسوب میشود.
با این حال، نشانههایی وجود دارد که رشد اقتصادی تنها تبلیغات حکومتی نیست. گزارشهای اندیشکدههای کره جنوبی از افزایش فعالیت کشتیها در مراکز ذخیره نفت، گسترش ظرفیت ذخیرهسازی، شلوغتر شدن پارکینگها و افزایش روشنایی شبانه کشور حکایت دارد. بر اساس یکی از این گزارشها، شدت روشنایی کره شمالی در شب نسبت به پنج سال قبل حدود سه برابر شده است.
اقتصاد کره شمالی در سال ۲۰۲۴ بر اساس برآورد بانک مرکزی کره جنوبی ۳.۷ درصد رشد کرده که سریعترین نرخ رشد در هشت سال اخیر است. برخی پژوهشگران معتقدند جایگاه اقتصادی این کشور اکنون از زمان به قدرت رسیدن کیم جونگ اون در نزدیک به ۱۵ سال گذشته قویتر شده و احتمالاً از دوران حکومت پدرش نیز فراتر رفته است.
از بحران کرونا تا اقتصاد جنگی
این رونق پس از دورهای بسیار دشوار پدید آمده است. در دوران کرونا، کره شمالی مرزهای خود را بست و تجارت با چین به شدت سقوط کرد. کمبود انرژی تولید معادن زغالسنگ را مختل کرد و کالاهای پایه مانند روغن نباتی و شکر در فروشگاهها کمیاب شد. کیم جونگ اون در اقدامی نادر به شکست سیاستهای اقتصادی اذعان کرد و از کمبود گسترده غذا سخن گفت.
اما حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ مسیر اقتصاد کره شمالی را تغییر داد. پیونگیانگ از جنگ حمایت کرد و سپس به یکی از تأمینکنندگان مهم مهمات برای مسکو تبدیل شد. دیدار کیم با ولادیمیر پوتین در شرق دور روسیه و سپس سفر پوتین به پیونگیانگ، روابط دو کشور را وارد مرحلهای تازه کرد. پیمان دفاعی مشترک میان دو طرف نیز چارچوب قانونی اعزام نیروهای کره شمالی به جنگ اوکراین را فراهم ساخت.
این همکاری، علاوه بر درآمد مستقیم، ارزش تبلیغاتی و نظامی نیز برای پیونگیانگ داشته است. حضور سلاحها و نیروهای کره شمالی در میدان جنگ اوکراین، به گفته برخی تحلیلگران، نوعی تبلیغ رایگان برای توان نظامی این کشور محسوب میشود.
بازگشت دولت به مرکز اقتصاد
کیم جونگ اون در سالهای رونق اخیر تلاش کرده کنترل دولت بر اقتصاد را افزایش دهد. پیش از کرونا، بازارهای غیررسمی و طبقهای از تاجران موسوم به دونجو نقش مهمی در اقتصاد کره شمالی پیدا کرده بودند. اما دولت اکنون با گسترش فروشگاهها و داروخانههای دولتی، افزایش نظارت بر بازار و ایجاد کارخانههای جدید در مناطق روستایی، در پی بازگرداندن اقتصاد به مدار کنترل حکومتی است.
طرح «۲۰ در ۱۰» کیم نیز در همین چارچوب قرار دارد؛ برنامهای برای ایجاد کارخانههای جدید در ۲۰ شهر و شهرستان در هر سال، طی ۱۰ سال. این برنامه قرار است با ساخت مراکز درمانی، کارخانههای صنایع سبک و مجموعههای تفریحی، اقتصاد محلی را احیا کند.
بخشی از درآمدهای حاصل از فروش تسلیحات و عملیات سایبری نیز به شکل محدود به زندگی مردم منتقل شده است. تولید داخلی تلفن همراه به حدود نیم میلیون دستگاه در سال رسیده و بیش از ۵۰ برند مختلف گوشی هوشمند در کشور وجود دارد. اپلیکیشنهای سفارش غذا، خرید کالاهای پایه، دریافت دارو و پرداخت موبایلی نیز در حال گسترشاند.
رشد اقتصادی و بنبست مذاکره هستهای
رونق نسبی اقتصاد کره شمالی پیامد سیاسی مهمی نیز دارد. امید آمریکا به استفاده از مشوقهای اقتصادی برای متوقف کردن برنامه هستهای پیونگیانگ کاهش یافته است. در گذشته، واشنگتن از کاهش تحریمها یا وعدههای اقتصادی برای ترغیب کره شمالی به توقف یا محدود کردن برنامه هستهای استفاده میکرد. اما اکنون، در شرایطی که پیونگیانگ از روسیه و چین پشتیبانی میگیرد و درآمدهای تازه به دست آورده، انگیزه کمتری برای معامله با آمریکا دارد.
برنامه هستهای کره شمالی نیز تاکنون نقش بازدارنده داشته و به کیم امکان داده تمرکز بیشتری بر اقتصاد بگذارد. از این منظر، اقتصاد، امنیت و سیاست خارجی کره شمالی به شکلی کمسابقه به یکدیگر گره خوردهاند.
آنچه امروز در کره شمالی دیده میشود نه یک معجزه اقتصادی کلاسیک، بلکه رونقی محدود، نامتوازن و مبتنی بر اقتصاد جنگی، حمایت خارجی و دور زدن تحریمهاست. پیونگیانگ مدرنتر و پرنورتر شده، اما این تصویر هنوز تمام واقعیت کره شمالی نیست؛ کشوری که همزمان با رشد اقتصادی، فقر گسترده، سرکوب سیاسی و وابستگی سنگین به شرکای محدود خارجی را نیز با خود حمل میکند.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلانلینک کوتاه :