رازهای پنهان توافق ایران و آمریکا؛ از هرمز تا ۳۰۰ میلیارد دلار
فارن پالیسی: اعلام توافق اولیه میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ چندماهه، امیدها به کاهش تنشهای منطقهای و بازگشایی تنگه هرمز را افزایش داده است، اما ابهامهای فراوانی درباره جزئیات این تفاهمنامه وجود دارد. متن توافق هنوز منتشر نشده و دو طرف برداشتهای متفاوتی از تعهدات متقابل خود ارائه میکنند. علاوه بر اختلافات هستهای، موضوع رفع تحریمها، سرنوشت داراییهای بلوکهشده ایران و نقش اسرائیل در معادلات منطقهای از جمله عواملی هستند که میتوانند مسیر دستیابی به یک توافق نهایی را با چالش مواجه کنند.
جهان صنعت نیوز – آمریکا و ایران روز یکشنبه از دستیابی به توافقی اولیه برای پایان دادن به جنگی خبر دادند که ماهها ادامه داشت، هزاران کشته بر جای گذاشت و آثار قابل توجهی بر اقتصاد جهانی و بازارهای انرژی گذاشت. این توافق که از سوی ایران به عنوان تفاهمنامه توصیف شده، میتواند گام مهمی در مسیر کاهش تنشها باشد، اما هنوز پرسشهای مهمی درباره محتوای آن و نحوه اجرای تعهدات طرفین وجود دارد.
اگرچه دو کشور از دستیابی به توافق سخن گفتهاند، اما متن رسمی آن هنوز منتشر نشده و قرار است مراسم رسمی امضای توافق روز جمعه در ژنو برگزار شود. به همین دلیل بخش قابل توجهی از جزئیات توافق همچنان نامشخص باقی مانده است.
توافقی موقت برای توقف جنگ
بر اساس اطلاعات منتشرشده، هدف اصلی این تفاهمنامه ایجاد چارچوبی برای پایان دادن به درگیریهای نظامی، تثبیت آتشبس موجود و حل بنبست ایجادشده پیرامون تنگه هرمز است. بازگشایی این آبراه راهبردی یکی از مهمترین اولویتهای دولت دونالد ترامپ محسوب میشود؛ موضوعی که علاوه بر اهمیت ژئوپلیتیکی، به دلیل افزایش قیمت سوخت و آثار اقتصادی جنگ در داخل آمریکا نیز برای کاخ سفید اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
گزارشها حاکی از آن است که توافق جدید آتشبس میان تهران و واشنگتن را برای یک دوره ۶۰ روزه تمدید میکند. در این مدت قرار است مذاکرات هستهای میان دو کشور از سر گرفته شود. همچنین بر اساس مفاد توافق، تنگه هرمز باید بازگشایی شود و محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا پایان یابد؛ اقدامی که میتواند به اقتصاد ایران و بازارهای جهانی انرژی کمک کند.
علاوه بر این، پایان درگیری میان حزبالله لبنان و اسرائیل نیز به عنوان یکی از اهداف توافق مطرح شده است، هرچند جزئیات این بخش همچنان با ابهام همراه است.
توافق فعلی با میانجیگری عمده پاکستان و قطر شکل گرفته و قرار است به صورت رسمی در ژنو به امضا برسد. اگرچه دولت ترامپ اعلام کرده دو طرف به صورت الکترونیکی توافق را تأیید کردهاند، اما آغاز رسمی دوره ۶۰ روزه مذاکرات به مراسم امضای روز جمعه موکول شده است.
روایت واشنگتن از توافق
دونالد ترامپ پس از اعلام توافق، آن را موفقیتی بزرگ توصیف کرد و از بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی ایران سخن گفت. با این حال، اظهارات بعدی او نشان داد که اجرای برخی از مفاد توافق نیازمند زمان بیشتری خواهد بود.
ترامپ تأکید کرده است که بازگشایی کامل تنگه هرمز پس از امضای رسمی توافق انجام میشود و عملیات پاکسازی مینها از جمله اقداماتی است که پیش از بازگشایی کامل باید انجام شود.
همچنین یکی از موضوعات مبهم، مسئله دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز است. در حالی که ترامپ بر بازگشایی رایگان این مسیر تأکید کرده، رسانهها در ایران گزارش دادهاند که تهران ممکن است پس از پایان دوره مذاکرات ۶۰ روزه به دنبال کسب درآمد از تردد تجاری در این آبراه باشد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده است که انتظار دولت آمریکا بازگشایی بلندمدت و بدون عوارض تنگه هرمز است، اما تعیین سازوکار نهایی این موضوع به مذاکرات فنی آینده موکول شده است.
ونس همچنین از احتمال دسترسی ایران به یک صندوق بازسازی به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار خبر داده که قرار است توسط کشورهای حوزه خلیج فارس تأمین شود. با این حال، بهرهمندی ایران از این منابع به اجرای تعهدات تهران وابسته خواهد بود.
پرونده هستهای؛ مهمترین چالش پیش رو
ابهامهای موجود در توافق تنها به مسائل اقتصادی و حملونقل محدود نمیشود. مهمترین چالش پیش روی مذاکرات آینده، برنامه هستهای ایران است.
گفتوگوهای آتی قرار است موضوعاتی همچون ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و آینده فعالیتهای غنیسازی را در بر گیرد؛ موضوعاتی که طی سالهای گذشته همواره از اصلیترین نقاط اختلاف میان تهران و واشنگتن بودهاند.
هرچند ترامپ از توافق موقت فعلی استقبال کرده است، اما همزمان هشدار داده که اگر مذاکرات به توافق نهایی درباره برنامه هستهای منجر نشود، گزینه ازسرگیری اقدامات نظامی همچنان روی میز خواهد بود.
برداشت متفاوت تهران و واشنگتن
در تهران نیز مقامهای ایرانی توافق را به عنوان یک موفقیت سیاسی معرفی کردهاند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، این تفاهمنامه را نشانهای از موفقیت دیپلماسی ایران دانسته است.
شورای عالی امنیت ملی ایران نیز اعلام کرده است که مذاکرات نهایی تنها پس از اجرای تعهدات طرف مقابل آغاز خواهد شد. اما همین موضوع یکی از نقاط اختلاف میان دو کشور است.
مقامهای ایرانی تأکید دارند که آمریکا باید ابتدا داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند تا مذاکرات وارد مرحله بعدی شود. در مقابل، دولت ترامپ معتقد است هرگونه اقدام در زمینه آزادسازی داراییها و کاهش تحریمها باید در واکنش به پیشرفت مذاکرات هستهای صورت گیرد.
این اختلاف برداشتها باعث شده برخی سیاستمداران آمریکایی نسبت به آینده توافق ابراز نگرانی کنند. لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، هشدار داده است که برداشت ایران از توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی بیان میکند تفاوت دارد و همین مسئله میتواند در آینده مشکلساز شود. او همچنین یادآور شده که هر توافق هستهای نهایی باید برای بررسی و رأیگیری به کنگره آمریکا ارسال شود.
اسرائیل؛ متغیر پیچیده توافق
در کنار اختلافات میان تهران و واشنگتن، اسرائیل نیز میتواند به یکی از مهمترین چالشهای مسیر صلح تبدیل شود.
دولت اسرائیل طرف مستقیم این توافق نیست و برخی مقامهای این کشور آشکارا با آن مخالفت کردهاند. ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، اعلام کرده است که توافق ترامپ برای اسرائیل الزامآور نیست و تلآویو خود را متعهد به مفادی که امنیت این کشور را تأمین نکند، نمیداند.
بهویژه جنگ میان اسرائیل و حزبالله لبنان یکی از حساسترین موضوعات پیش روی توافق است. دولت ترامپ تلاش کرده این پرونده را از جنگ ایران و آمریکا جدا نشان دهد، اما ایران و پاکستان تأکید دارند که وضعیت لبنان بخشی از توافق محسوب میشود و تهران نیز همواره توقف درگیری میان اسرائیل و حزبالله را شرط مهم هر توافقی دانسته است.
در مقابل، بنیامین نتانیاهو با فشارهای داخلی برای ادامه عملیات علیه حزبالله مواجه است. حملات اسرائیل به بیروت در روزهای اخیر نگرانیهایی را درباره تأثیر منفی آن بر روند مذاکرات ایجاد کرده است.
جیدی ونس تأیید کرده که پس از حملات اسرائیل به بیروت، نگرانی جدی درباره احتمال واکنش گسترده ایران وجود داشته است. هرچند ایران در نهایت از انجام حمله متقابل خودداری کرد، اما مقامهای اسرائیلی تأکید کردهاند که عملیات این کشور در لبنان ادامه خواهد یافت.
در همین حال، نشانههایی از افزایش نارضایتی کاخ سفید از رفتار اسرائیل نیز مشاهده میشود. ترامپ در اظهاراتی کمسابقه، بنیامین نتانیاهو را فردی دشوار توصیف کرده و گفته است اسرائیل باید قدردان اقدامات آمریکا باشد.
مجموع این عوامل نشان میدهد که توافق اولیه ایران و آمریکا اگرچه توانسته مسیر تازهای برای کاهش تنشها ایجاد کند، اما هنوز با مرحلهای حساس و پرابهام روبهرو است. اختلاف برداشت دو طرف از تعهدات توافق، پیچیدگی مذاکرات هستهای و نقش اسرائیل در معادلات منطقهای از جمله عواملی هستند که میتوانند سرنوشت توافق نهایی را تعیین کنند.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :