فایننشال تایمز : ترامپ چگونه بورس تهران را به یکی از پربازدهترین بازارهای جهان تبدیل کرد؟
بازار سهام ایران در هفتههای اخیر یکی از کمسابقهترین جهشهای خود را تجربه کرده است. توافق صلح میان ایران و آمریکا، امید به کاهش تحریمها و احتمال احیای روابط اقتصادی با جهان باعث شده بورس تهران به یکی از پربازدهترین بازارهای سهام جهان تبدیل شود. در شرایطی که اقتصاد ایران هنوز با مشکلات ساختاری عمیقی دستوپنجه نرم میکند، سرمایهگذاران داخلی با سرعتی چشمگیر به بازار سهام بازگشتهاند و چشمانداز رفع بخشی از محدودیتهای اقتصادی، انتظارات آنها را به شکل محسوسی تغییر داده است.
جهان صنعت نیوز – یکی از نخستین بازارهایی که به توافق اخیر میان ایران و آمریکا واکنش مثبت نشان داد، بازار سرمایه ایران بود. بورس تهران که ارزشی حدود ۱۱۰ میلیارد دلار دارد، در هفتههای گذشته رشد قابل توجهی را ثبت کرده و از منظر بازدهی دلاری به یکی از موفقترین بازارهای سهام جهان تبدیل شده است.
سرمایهگذاران ایرانی به سرعت به نشانههای کاهش تنشها واکنش نشان دادهاند. امید به رفع بخشی از تحریمها، آزادسازی تجارت خارجی و بهبود شرایط اقتصادی موجب شده جریان تازهای از سرمایه به سمت بازار سهام حرکت کند.
بر اساس گزارش منتشرشده، تا زمان امضای توافق صلح در کاخ ورسای، شاخص کل که عملکرد شرکتهای بزرگ بورس تهران را منعکس میکند، تنها طی یک هفته حدود ۳۰ درصد رشد دلاری ثبت کرده بود.
این روند از زمان بازگشایی بورس پس از توقف معاملات ناشی از جنگ نیز ادامه داشته است. از ۱۹ مه تاکنون، ارزش بازار سهام ایران در مقایسه با آخرین روز معاملاتی پیش از جنگ در ۲۵ فوریه، نزدیک به ۵۰ درصد رشد دلاری را تجربه کرده است.
بازگشت ریال و تغییر انتظارات
همزمان با رشد بورس، بازار ارز نیز واکنش مثبتی به توافق نشان داده است. نرخ ریال در بازار آزاد تا حدود ۱.۵۵ میلیون ریال در برابر هر دلار تقویت شده است.
البته این بهبود را باید در چارچوب روند بلندمدت اقتصاد ایران ارزیابی کرد. ریال از دهه ۲۰۱۰ تاکنون حدود ۹۸ درصد ارزش خود را در برابر دلار از دست داده و بازار سهام نیز پیش از آغاز جنگ حدود ۳۰ درصد افت را تجربه کرده بود. به همین دلیل، با وجود رشد اخیر، ارزش دلاری بورس تهران هنوز فاصله زیادی با اوج تاریخی خود در سال ۲۰۲۰ دارد.
با این حال، نکته مهم آن است که این جهش تنها چند ماه پس از بحرانی رخ داده که بسیاری از تحلیلگران خارجی آن را به اندازهای شدید میدانستند که میتوانست ثبات اقتصادی و حتی سیاسی کشور را تهدید کند.
بازاری منزوی اما ارزان
یکی از ویژگیهای خاص بازار سرمایه ایران، انزوای طولانیمدت آن از بازارهای جهانی است. سالها تحریم، بهویژه پس از خروج آمریکا از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸، باعث شده بازار سرمایه ایران تقریباً به طور کامل بر سرمایهگذاران داخلی متکی باشد.
در نتیجه، حضور سرمایهگذاران خارجی در این بازار بسیار محدود است و بسیاری از شرکتهای بورسی با ارزشگذاریهایی معامله میشوند که در مقایسه با استانداردهای جهانی بسیار پایین به نظر میرسد.
برخی سهام حتی با نسبت قیمت به سود یک تا دو واحد معامله میشوند؛ ارقامی که در بسیاری از بازارهای بینالمللی تقریباً بیسابقه محسوب میشوند.
این شرایط موجب شده که هرگونه تغییر در فضای سیاسی و اقتصادی، بتواند به سرعت بر انتظارات سرمایهگذاران اثر بگذارد و موجهای قدرتمند خرید ایجاد کند.
هجوم سرمایهگذاران حقیقی
به نظر میرسد سرمایهگذاران خرد ایرانی از نخستین گروههایی بودهاند که به توافق صلح واکنش نشان دادهاند.
بر اساس آمارهای منتشرشده، در روزهای اخیر سفارشهای خرید ثبتشده نزد کارگزاران ایرانی به سطوح بیسابقهای رسیده است. ارزش صفهای خرید پیش از آغاز معاملات روزانه در برخی روزها بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار برآورد شده است.
همچنین از زمان بازگشایی بازار، حدود ۴۰۰ میلیون دلار سرمایه جدید از سوی سرمایهگذاران خرد وارد بورس شده است.
این روند نشان میدهد تغییر انتظارات در میان سرمایهگذاران داخلی نقش مهمی در رشد اخیر بازار داشته است. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده که سرمایهگذاران حقیقی در ایران به شدت تحت تأثیر روندهای روانی و تغییرات فضای سیاسی قرار دارند و در صورت بهبود چشمانداز اقتصادی میتوانند موجهای قدرتمندی از ورود نقدینگی ایجاد کنند.
پایان تدریجی «تخفیف ایران»؟
یکی از مهمترین مفاهیم مطرحشده در تحلیل بازار سرمایه ایران، اصطلاح «تخفیف ایران» است؛ مفهومی که به کاهش ارزش شرکتهای ایرانی به دلیل ریسکهای سیاسی، تحریمی و اقتصادی اشاره دارد.
سالها تحریم باعث شده بسیاری از بنگاههای ایرانی با ساختارهای بسیار محافظهکارانه فعالیت کنند. شرکتها ناچار بودهاند موجودی انبارهای بزرگ نگهداری کنند، منابع مالی خود را با احتیاط مدیریت کنند و تقریباً تمام سرمایهگذاریها را از محل جریان نقدی عملیاتی تأمین نمایند.
این رفتار ناشی از نااطمینانی دائمی نسبت به تجارت خارجی، دسترسی به ارز و وضعیت تحریمها بوده است.
در صورت کاهش محدودیتها، بسیاری از این هزینههای پنهان میتواند کاهش یابد. کاهش هزینههای مبادلاتی، بهبود دسترسی به منابع مالی، افزایش شفافیت اقتصادی و حرکت از ساختار «ذخیره برای روز مبادا» به ساختارهای کاراتر عملیاتی، همگی میتوانند سودآوری شرکتها را تقویت کنند.
از این منظر، بخشی از رشد اخیر بازار نه صرفاً ناشی از خوشبینی سیاسی، بلکه ناشی از انتظار برای تغییر در شرایط عملیاتی بنگاههاست.
نقش اصلاحات اقتصادی در سودآوری شرکتها
گزارش فایینشال تایمز همچنین به برخی تغییرات اقتصادی داخلی اشاره میکند که بر عملکرد شرکتها اثرگذار بوده است. دولت در سال جاری ناچار شده بخشی از یارانههای ارزی واردات مواد غذایی و دارویی را حذف کند و در مقابل به شرکتهای فعال در این حوزهها اجازه افزایش قیمت بدهد.
به اعتقاد برخی تحلیلگران، آثار این تصمیم در گزارشهای فروش شرکتها قابل مشاهده است و میتواند به بهبود درآمد و حاشیه سود برخی صنایع منجر شود.
اگر کاهش تحریمها با اصلاحات اقتصادی داخلی همراه شود، بازار سرمایه میتواند از چند مسیر همزمان از این تحولات منتفع شود؛ هم از محل رشد سودآوری و هم از محل افزایش ارزشگذاری شرکتها.
چشمانداز سرمایهگذاران خارجی
در حال حاضر بازار سرمایه ایران همچنان عمدتاً بازاری داخلی محسوب میشود و سرمایهگذاران خارجی حضور بسیار محدودی در آن دارند.
اما اگر روند کاهش تحریمها ادامه یابد، این وضعیت میتواند تغییر کند. در آن صورت داستان بورس تهران دیگر صرفاً یک روایت داخلی نخواهد بود و سرمایهگذاران خارجی نیز ممکن است به یکی از ارزانترین بازارهای سهام جهان توجه نشان دهند.
البته تحقق چنین سناریویی به جزئیات اجرای توافق، نحوه رفع تحریمها، امکان انتقال سرمایه و ثبات فضای سیاسی بستگی دارد.
بازاری میان امید و ابهام
رشد اخیر بورس تهران نشان میدهد بازار سرمایه ایران بیش از هر چیز به تغییر انتظارات واکنش نشان داده است. سرمایهگذاران اکنون سناریوی کاهش تنش، بهبود تجارت خارجی و افزایش سودآوری شرکتها را در قیمت سهام منعکس میکنند.
اما این مسیر همچنان با ابهامهای فراوانی همراه است. جزئیات توافق، سرعت اجرای معافیتهای تحریمی و نحوه بازگشت اقتصاد ایران به تعاملات بینالمللی تعیین خواهد کرد که آیا جهش اخیر آغاز یک روند بلندمدت است یا صرفاً واکنشی کوتاهمدت به فضای سیاسی جدید.
در هر صورت، بازار سهام ایران پس از سالها انزوا و رکود، اکنون به یکی از مهمترین نمادهای امید به تغییر شرایط اقتصادی کشور تبدیل شده است.
اخبار برگزیدهبورسلینک کوتاه :