فاجعه زلزله ونزوئلا؛ میراث ۲۷ سال فروپاشی دولت
دو زمینلرزه قدرتمند که سواحل شمالی ونزوئلا را لرزاند، بار دیگر ضعف ساختاری دولت این کشور را آشکار کرد. واشنگتن پست در گزارشی استدلال میکند که بخش بزرگی از ابعاد انسانی این بحران، نتیجه سالها فرسایش زیرساختها، تضعیف نظام سلامت، فساد گسترده و ناکارآمدی نهادهای عمومی است. از این منظر، زلزله تنها عامل آغاز بحران بود و آنچه خسارتها را تشدید کرد، میراث چند دهه فروپاشی ظرفیتهای دولت بود.
جهان صنعت نیوز – وقوع دو زمینلرزه پیاپی در سواحل شمالی و مرکزی ونزوئلا، یکی از شدیدترین رخدادهای لرزهای این کشور در بیش از یک قرن گذشته بود. دولت تا صبح جمعه مرگ دستکم ۵۸۹ نفر را تأیید کرد، اما همزمان هشدارها درباره احتمال افزایش تلفات تا بیش از ۱۰ هزار نفر نیز مطرح شد. فاصله میان این دو برآورد، از نگاه واشنگتن پست، بازتاب شکافی است که میان روایت رسمی دولت و واقعیتهای میدانی وجود دارد.
این رخداد یادآور یکی دیگر از بزرگترین فجایع طبیعی تاریخ معاصر ونزوئلا است؛ سیل و رانش زمین ایالت وارگاس در سال ۱۹۹۹، تنها چند ماه پس از آغاز حکومت هوگو چاوز. در آن زمان نیز دولت با آزمونی بزرگ روبهرو شد. هنگامی که از چاوز درباره احتمال تعویق همهپرسی قانون اساسی به دلیل بارندگیهای شدید سؤال شد، او با نقلقولی منسوب به سیمون بولیوار پاسخ داد که اگر طبیعت در برابر ما بایستد، آن را وادار به اطاعت خواهیم کرد.
اما طبیعت از این فرمان تبعیت نکرد. ساعاتی بعد، رانشهای گسترده زمین هزاران نفر را قربانی کرد. برآوردهای مختلف تعداد جانباختگان را بین پنج هزار تا ۵۰ هزار نفر اعلام کردند و رقم حدود ۳۰ هزار نفر، بیش از سایر برآوردها مورد پذیرش قرار گرفت. از آن زمان، بسیاری از ونزوئلاییها آن روز را با عنوان «روزی که طبیعت اطاعت نکرد» به یاد میآورند.
فاجعه روی گسل زمین شکل نگرفت، روی گسل حکمرانی شکل گرفت
ونزوئلا همواره روی یکی از گسلهای فعال زمین قرار داشته و خطر وقوع زلزله پدیدهای تازه نیست. آنچه ابعاد انسانی بحران را تشدید کرده، نه موقعیت جغرافیایی کشور، بلکه عملکرد دولت طی ۲۷ سال گذشته است. سالها ضعف در سرمایهگذاری برای زیرساختها، فرسایش نظام سلامت، کاهش توان خدمات اضطراری و افت ظرفیت نهادهای عمومی، کشور را در برابر چنین بحرانهایی آسیبپذیرتر کرده است.
در همین دوره، اقتصاد ونزوئلا نیز کوچکتر شد. بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ اقتصاد این کشور حدود سهچهارم کوچک شد، تولید نفت به شدت کاهش یافت و همزمان ارزش پول ملی تقریباً از بین رفت. نتیجه این روند، مهاجرت نزدیک به هشت میلیون نفر از کشور بود.
وعدههای ساختوساز و واقعیت ساختمانهای فرسوده
یکی از محورهای اصلی انتقاد واشنگتن پست، برنامه بزرگ مسکن دولت است. این برنامه مدعی ساخت بیش از پنج میلیون واحد مسکونی بوده، اما مشخص نیست چه تعداد از این واحدها واقعاً ساخته شدهاند. یک برآورد مستقل در سال ۲۰۲۴ تعداد واحدهای احداثشده را حدود ۱۳۴ هزار و ۷۷۱ واحد اعلام کرده است.
همچنین بخشی از همین ساختمانها نیز با مشکلاتی مانند ترکخوردگی، نشت آب، نبود برنامهریزی شهری مناسب و حتی احداث روی گسلهای زمینشناسی مواجه بودهاند. در مقابل، بسیاری از مردم همچنان در ساختمانهایی زندگی میکنند که در دهه ۱۹۶۰ ساخته شدهاند؛ ساختمانهایی که به گفته مهندسان، توان مقاومت در برابر زمینلرزههای شدید را ندارند.
واشنگتن پست در ادامه این پرسش را مطرح میکند که میلیاردها دلار هزینهشده در این برنامه دقیقاً صرف چه شده است؛ پرسشی که از نگاه او، وضعیت فعلی زیرساختهای کشور خود پاسخی روشن برای آن ارائه میدهد.
فساد، بدهی و کاهش ظرفیت دولت
واشنگتن پست بخش دیگری از کاهش توان دولت را به فساد گسترده نسبت میدهد. حدود ۲۱ میلیارد دلار از منابع شرکت ملی نفت ونزوئلا از طریق فساد به حسابهای شخصی منتقل شده، در حالی که بدهی ملی کشور به حدود ۲۴۰ میلیارد دلار رسیده است. شهروندانی که امروز در میان ویرانههای خانههای خود پناه گرفتهاند، این پرسش را مطرح میکنند که این حجم از بدهی در نهایت چه دستاوردی برای کشور داشته است؛ زیرا نه به ساخت مسکن ایمن منجر شده، نه زیرساختهای مقاوم ایجاد کرده و نه نظام سلامت، آموزش، آب و برق توانستهاند خدمات مناسبی ارائه دهند.
تغییر دولت، بدون تغییر ساختار
نیکلاس مادورو پس از بازداشت توسط نیروهای آمریکایی دیگر در قدرت نیست، اما ساختار سیاسی حاکم همچنان پابرجاست و دولت جدید نیز نتوانسته عملکرد متفاوتی ارائه دهد. بر اساس روایت واشنگتن پست، در روزهای پس از زلزله نیز کمکرسانی در برخی مناطق با تأخیر انجام شده، گروههای داوطلب بدون تجهیزات مناسب عملیات آواربرداری را انجام دادهاند و بسیاری از مردم ناچار شدهاند غذا و داروی مورد نیاز را خود به مناطق آسیبدیده منتقل کنند.
واشنگتن پست تنها دولت ونزوئلا را مسئول وضعیت موجود نمیداند و سیاست آمریکا را نیز مورد انتقاد قرار میدهد. ایالات متحده پس از کنار رفتن مادورو، به جای تغییر ساختارهای موجود، همکاری اقتصادی با دولت جدید را در پیش گرفته است. لغو تحریمها، توافق شرکت شورون برای افزایش سهم خود در یکی از پروژههای نفتی ونزوئلا و فرآوری حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت این کشور با نظارت محدود، از جمله اقداماتی است که نویسنده آنها را نشانه تغییر رویکرد واشنگتن میداند. همکاری اقتصادی با دولتی که در تضعیف زیرساختها، نظام درمانی و مدیریت منابع عمومی نقش داشته، بدون توجه به وضعیت حقوق بشر و مسئولیتپذیری حکومت، نمیتواند به بهبود شرایط مردم منجر شود.
فاجعهای که تنها منشأ طبیعی نداشت
زمینلرزه تنها آغازگر بحران بود و بخش بزرگی از خسارتهای انسانی، نتیجه سالها ضعف حکمرانی، فرسایش نهادهای عمومی و نبود سرمایهگذاری مؤثر در زیرساختهای حیاتی است. ابعاد این فاجعه باید هم دولت ونزوئلا و هم دولتهایی را که اکنون در حال گسترش همکاری با آن هستند، وادار کند مسئولیت خود را در قبال حقوق اساسی و کرامت انسانی شهروندان بپذیرند. مردم ونزوئلا بار دیگر با طبیعت روبهرو شدند، اما دشمن اصلی آنها طبیعت نبود؛ بلکه ساختارهایی بود که طی دههها نتوانستند از جامعه در برابر چنین بحرانهایی محافظت کنند.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :