همه کشورها از یک مسیر ثروتمند نمیشوند؛ روایت بانک جهانی از صعود شش اقتصاد
بانک جهانی در تازهترین بهروزرسانی طبقهبندی درآمدی کشورها، شش اقتصاد را به گروه درآمدی بالاتر منتقل کرده است. این تغییرات نشان میدهد مسیر ارتقای درآمدی کشورها یکسان نیست؛ برخی با رشد صادرات و تولید، برخی با احیای اقتصادی پس از بحران، و برخی به دلیل بازنگریهای آماری یا اصلاح برآورد جمعیت به گروه بالاتر رسیدهاند. در طبقهبندی جدید، ویتنام، فیلیپین، سریلانکا، میکرونزی و اردن از گروه درآمد متوسط پایین به درآمد متوسط بالا منتقل شدهاند و توگو از گروه کمدرآمد به درآمد متوسط پایین رسیده است.
جهان صنعت نیوز، بانک جهانی از سال ۱۹۸۷ کشورها را بر اساس درآمد ناخالص ملی سرانه در چهار گروه کمدرآمد، درآمد متوسط پایین، درآمد متوسط بالا و پردرآمد طبقهبندی میکند. این طبقهبندی هر سال توسط گروه دادههای توسعه بانک جهانی بهروزرسانی میشود و مبنای آن برآورد درآمد ناخالص ملی سرانه در سال تقویمی قبل است. در نسخه جدید، ۲۱۸ اقتصاد بررسی شدهاند. درآمد ناخالص ملی سرانه بر اساس دلار آمریکا و با روش Atlas محاسبه میشود؛ روشی که برای کاهش اثر نوسانهای کوتاهمدت نرخ ارز به کار میرود. آستانههای هر گروه درآمدی نیز سالانه برای لحاظ کردن تورم تعدیل میشوند.
کاهش سهم کشورهای کمدرآمد در چهار دهه گذشته
از سال ۱۹۸۷ تاکنون، نقشه درآمدی جهان بهطور چشمگیری تغییر کرده است. سهم اقتصادهایی که در گروه کمدرآمد طبقهبندی میشوند، از ۳۰ درصد در سال ۱۹۸۷ به ۱۱ درصد کاهش یافته است. با این حال، این جابهجاییها بهصورت یکنواخت رخ ندادهاند. برخی کشورها بسیار سریعتر از دیگران از گروههای درآمدی پایینتر عبور کردهاند و برخی دیگر با سرعتی کندتر حرکت کردهاند.
در بهروزرسانی امسال، هیچ کشوری به گروه درآمدی پایینتر منتقل نشده است. پنج کشور، شامل اردن، میکرونزی، فیلیپین، سریلانکا و ویتنام، از گروه درآمد متوسط پایین به درآمد متوسط بالا ارتقا یافتهاند. توگو نیز از گروه کمدرآمد به درآمد متوسط پایین منتقل شده است. نکته مهم این است که همه این کشورها از یک آستانه عبور کردهاند، اما مسیر رسیدن آنها به این نقطه کاملاً متفاوت بوده است.
ویتنام و فیلیپین؛ ارتقا بر پایه رشد اقتصادی
ویتنام نمونهای از ارتقای درآمدی بر پایه رشد سریع و پایدار است. مدل رشد صادراتمحور این کشور باعث شد صادرات آن در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بیش از ۱۵ درصد افزایش یابد. تولید ناخالص داخلی ویتنام نیز در این دو سال به ترتیب ۷ درصد و ۸ درصد رشد کرد. درآمد ناخالص ملی این کشور بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بهطور متوسط سالانه ۱۰ درصد افزایش یافت؛ یکی از قویترین روندهای پایدار رشد در منطقه.
فیلیپین نیز از مسیر رشد فراگیر به طبقه درآمدی بالاتر رسید. اقتصاد این کشور در پنج سال گذشته بهطور متوسط سالانه ۵.۸ درصد رشد کرده است. برخلاف کشورهایی که ارتقای آنها به جهش یک بخش خاص وابسته است، رشد فیلیپین حاصل گسترش فعالیت در همه صنایع اصلی بوده است. به همین دلیل، تغییر جایگاه این کشور بیشتر نشانه یک جابهجایی گسترده در کل اقتصاد است، نه یک رونق موقت یا محدود.
سریلانکا و میکرونزی؛ عبور از بحران و احیای تدریجی
سریلانکا نمونهای از ارتقای درآمدی پس از یک بحران عمیق است. این کشور تنها سه سال پس از بحران شدید اقتصادی سال ۲۰۲۲، که اقتصاد را تا آستانه فروپاشی برد، توانست دوباره رشد کند. تولید ناخالص داخلی واقعی سریلانکا در سال ۲۰۲۵ به میزان ۵ درصد افزایش یافت. این رشد تحت تأثیر احیای صنایع مختلف و رشد خدمات مالی و گردشگری شکل گرفت. با این حال، گزارش بانک جهانی تأکید میکند که سریلانکا فقط با فاصلهای اندک از آستانه عبور کرده است. بنابراین ارتقای این کشور نشانهای از تابآوری اقتصادی است، اما به معنای عبور کامل و بیریسک از شکنندگیهای گذشته نیست.
میکرونزی نیز پس از یک دوره طولانی احیا از پیامدهای کووید-۱۹، رشد ملایم اما باثباتی را تجربه کرد. بخش ساختوساز و کشاورزی مهمترین محرکهای این رشد بودند. با این حال، کاهش قابل توجه درآمد اولیه خالص، بخشی از دستاوردهای کلی اقتصاد را محدود کرد.
اردن و توگو؛ نقش تعیینکننده بازنگریهای آماری
در مورد اردن، عامل اصلی تغییر طبقه درآمدی نه جهش ناگهانی اقتصاد، بلکه بازنگری جامع حسابهای ملی بود. اداره آمار اردن پس از ا تغییر سال پایه و بهبود روشهای آماری، به این نتیجه رسید که اندازه اقتصاد این کشور نزدیک به ۱۰ درصد بزرگتر از برآوردهای قبلی بوده است. این تغییر نتیجه گسترش پوشش آماری از طریق پیمایشهای جدید، منابع داده تازه و بهبود روش تدوین حسابهای ملی بود. در کنار رشد باثبات ۲.۸ درصدی در سال ۲۰۲۵، همین اصلاح آماری باعث شد اردن بهروشنی از آستانه درآمد متوسط بالا عبور کند.
توگو نیز از گروه کمدرآمد به درآمد متوسط پایین منتقل شد، اما داستان آن بیش از هر چیز به بازنگری جمعیتی مربوط است. پس از انتشار نتایج تفصیلی سرشماری ۲۰۲۲، برآورد جمعیت این کشور ۱۱.۷ درصد کاهش یافت. چون شاخص درآمد بر اساس درآمد سرانه محاسبه میشود، کاهش جمعیت میتواند حتی بدون تغییر در کل درآمد، عدد سرانه را افزایش دهد. البته اقتصاد توگو در سال ۲۰۲۵ نیز ۵.۹ درصد رشد کرد و تغییرات نرخ ارز هم در این جابهجایی نقش داشت، اما عامل تعیینکننده همان اصلاح برآورد جمعیت بود.
رشد واقعی، اصلاح آماری و محدودیتهای یک شاخص
طبقهبندی درآمدی بانک جهانی بر پایه روشی دقیق انجام میشود و در هر دور، تازهترین دادههای موجود برای ارائه تصویری بهروزتر از وضعیت کشورها به کار میرود. با این حال، خود گزارش تأکید میکند که هیچ شاخص واحدی نمیتواند پیچیدگی توسعه یک کشور را بهطور کامل نشان دهد.
ارتقای کشورها در طبقهبندی امسال نیز همین نکته را روشن میکند. ویتنام و فیلیپین بیشتر به دلیل رشد واقعی و گسترش فعالیت اقتصادی ارتقا یافتهاند. سریلانکا نمونه احیای پس از بحران است. اردن به دلیل اصلاح حسابهای ملی بزرگتر از گذشته برآورد شده و توگو به دلیل بازنگری در جمعیت، درآمد سرانه بالاتری نشان داده است.
بنابراین، عبور از یک آستانه درآمدی الزاماً همیشه معنای یکسانی ندارد. گاهی این عبور حاصل تحول واقعی در تولید و صادرات است، گاهی نتیجه بازسازی پس از بحران، و گاهی محصول اصلاح دادههایی است که تصویر دقیقتری از اقتصاد ارائه میکنند.
با وجود این محدودیتها، طبقهبندی درآمدی بانک جهانی همچنان یکی از ابزارهای معتبر برای فهم جایگاه کشورها در اقتصاد جهانی است. طی چهار دهه گذشته، هزاران نقطه داده هر سال برای تهیه این طبقهبندی تحلیل شده و تعداد اقتصادهای بررسیشده از ۱۶۳ کشور در سال ۱۹۸۷ به ۲۱۸ اقتصاد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. همین گستره و استمرار، این طبقهبندی را به ابزاری قابل اتکا برای شناخت مسیر گذشته کشورها و تا حدی جهت حرکت آینده آنها تبدیل کرده است.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلان
لینک کوتاه :