واگرایی ژئوپلیتیکی؛ هزینهای پنهان برای اقتصاد جهان
رشد اقتصادی جهان تنها به سیاستهای پولی، تجارت یا فناوری وابسته نیست و کیفیت روابط سیاسی میان کشورها نیز نقشی تعیینکننده دارد. بر اساس تحلیل مؤسسه گلدمن ساکس، افزایش همگرایی ژئوپلیتیکی میتواند طی سالهای آینده تولید ناخالص داخلی جهان را افزایش دهد، در حالی که ادامه روند کنونی واگرایی سیاسی و اقتصادی، رشد جهانی را بیش از پیش تضعیف خواهد کرد. این گزارش نشان میدهد آثار بلندمدت تغییر در اتحادهای سیاسی بهمراتب ماندگارتر از شوکهای ناشی از جنگها و بحرانهای مقطعی است.
جهان صنعت نیوز – طی سالهای اخیر، افزایش تنشهای سیاسی و امنیتی میان قدرتهای بزرگ، تنها به بیثباتی دیپلماتیک محدود نمانده و آثار اقتصادی قابل توجهی نیز بر جای گذاشته است. بررسی جدید گلدمن ساکس نشان میدهد کاهش همگرایی ژئوپلیتیکی در یک دهه گذشته، به طور تجمعی حدود یک درصد از تولید ناخالص داخلی جهان کاسته است. این تأثیر در اقتصادهای نوظهور شدیدتر از اقتصادهای توسعهیافته بوده است. برآوردهای این گزارش نشان میدهد اقتصادهای نوظهور تقریباً دو برابر اقتصادهای پیشرفته از افزایش واگرایی سیاسی آسیب دیدهاند؛ موضوعی که نشان میدهد کشورهایی با وابستگی بیشتر به تجارت، سرمایهگذاری خارجی و زنجیرههای تأمین جهانی، نسبت به تغییرات روابط بینالمللی حساستر هستند.
برخی شاخصهای جهانی اکنون پایینترین سطح همگرایی سیاسی از دهه ۱۹۸۰ تاکنون را نشان میدهند؛ وضعیتی که میتواند پیامدهای بلندمدتی برای رشد اقتصاد جهانی داشته باشد.
هوش مصنوعی چگونه روابط سیاسی کشورها را اندازهگیری میکند؟
این گزارش برای سنجش این روند از دو شاخص مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده میکند. نخست، شاخص ریسک ژئوپلیتیکی که با تحلیل حجم گستردهای از اخبار، شدت رویدادهایی مانند درگیریهای نظامی، بحرانهای سیاسی و تنشهای دیپلماتیک را اندازهگیری میکند. شاخص دوم، میزان همگرایی ژئوپلیتیکی میان کشورها را میسنجد و با بررسی روابط تاریخی دولتها، میزان نزدیکی یا فاصله سیاسی آنها را برآورد میکند.
بر اساس این دو شاخص، طی پنج سال گذشته ریسک ژئوپلیتیکی به شکل محسوسی افزایش یافته و روند واگرایی سیاسی نیز از حدود یک دهه پیش آغاز شده است. با این حال، گزارش تأکید میکند که این دو شاخص یکسان نیستند. ممکن است کشوری با کاهش همگرایی سیاسی روبهرو شود، بدون آنکه همزمان سطح ریسک ژئوپلیتیکی آن افزایش یابد یا برعکس.
روابط سیاسی، اثری ماندگارتر از جنگها دارند
یکی از مهمترین یافتههای گزارش، تفاوت میان آثار اقتصادی رویدادهای ژئوپلیتیکی و تغییر در روابط میان کشورهاست.
شوکهای ناشی از جنگ، حملات تروریستی یا بحرانهای امنیتی معمولاً اثری کوتاهمدت دارند. این آثار طی چند سال به تدریج کاهش مییابند و در نهایت از بین میروند. اما تغییر در کیفیت روابط میان کشورها روندی تدریجی و بلندمدت است. بهبود یا تضعیف اتحادهای سیاسی ممکن است بیش از یک دهه بر اقتصاد کشورها اثر بگذارد و پیامدهای آن بهمراتب پایدارتر از آثار یک بحران نظامی باشد.
از همین رو، همگرایی ژئوپلیتیکی یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر رشد بلندمدت اقتصاد جهانی است.
تجارت و سرمایهگذاری؛ دو مسیر اصلی رشد
بررسی گلدمن ساکس نشان میدهد بهبود روابط سیاسی میان کشورها به تدریج زمینه افزایش سرمایهگذاری، تجارت و رشد اقتصادی را فراهم میکند.
در صورت بهبود روابط بینالمللی، دسترسی کشورها به بازارهای سرمایه آسانتر میشود، سرمایهگذاری ثابت افزایش پیدا میکند و تجارت خارجی نیز گسترش مییابد. این روند در اقتصادهای کوچکتر حتی اثر پررنگتری دارد، زیرا کاهش موانع تجاری سریعتر به رشد صادرات آنها منجر میشود.
همزمان، افزایش سرمایهگذاری و تجارت به رشد مصرف خانوارها و هزینههای دولت نیز کمک میکند، هرچند شدت این اثر کمتر از رشد کلی اقتصاد است.
بر اساس محاسبات گزارش، بهبود قابل توجه در شاخص همگرایی ژئوپلیتیکی یک کشور میتواند طی حدود هفت سال سطح تولید ناخالص داخلی آن را به طور محسوسی افزایش دهد. نویسندگان این میزان تغییر را با تحول روابط چین و آمریکا پس از سفر ریچارد نیکسون به پکن از نظر بزرگی اثر مقایسه میکنند.
هزینه اقتصادی تنشهای نظامی کمتر از واگرایی سیاسی است
آثار مستقیم بحرانهای ژئوپلیتیکی بر رشد اقتصاد جهانی، در مقایسه با تغییرات بلندمدت روابط میان کشورها، محدودتر است. این تأثیر بیشتر از طریق افزایش احتیاط مصرفکنندگان و بنگاههای اقتصادی بروز میکند و در بسیاری از موارد موقتی است.
به عنوان نمونه، افزایش ریسک ژئوپلیتیکی ناشی از جنگ ایران، در صورت تداوم، تنها بخش محدودی از رشد اقتصادی جهان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ را کاهش میدهد؛ رقمی که در مقایسه با آثار بلندمدت واگرایی ژئوپلیتیکی بسیار کوچکتر است.
آینده رشد اقتصاد جهانی تنها به پایان یافتن بحرانهای مقطعی وابسته نیست، بلکه بیش از آن به مسیر روابط سیاسی میان قدرتهای بزرگ بستگی دارد. اگر روند کنونی واگرایی سیاسی ادامه پیدا کند، اقتصاد جهان با کاهش بیشتر ظرفیت رشد روبهرو خواهد شد. در مقابل، بازگشت روابط بینالمللی به سطح همگرایی سالهای میانی دهه ۲۰۱۰ میتواند تا پایان این دهه به افزایش تولید ناخالص داخلی جهان کمک کند.
جنگها و بحرانهای امنیتی هرچند شوکهای شدیدی به اقتصاد وارد میکنند، اما آنچه مسیر بلندمدت رشد را تعیین میکند، کیفیت اتحادها، همکاریهای سیاسی و میزان همگرایی میان کشورهاست؛ عاملی که طی سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری تضعیف شده است.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلان
لینک کوتاه :