ترامپ چرا از حمله دوباره به ایران عقب نشست؟ ؛ آخرین فرصت دیپلماسی
پس از چند روز افزایش تهدیدهای نظامی میان ایران و آمریکا، دونالد ترامپ از توقف حمله تازه به ایران با هدف دستیابی سریع به توافق خبر داد. این عقبنشینی در شرایطی رخ داد که ایران هم در میدان نظامی و هم از مسیر دیپلماسی منطقهای برای بازدارندگی فعال شده بود و کشورهایی مانند عربستان، قطر، امارات، ترکیه و پاکستان نیز برای جلوگیری از گسترش جنگ تلاش میکردند.
جهان صنعت نیوز – در روزهایی که لحن مقامهای آمریکایی علیه ایران تندتر شده بود و پاسخ مقامهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی نیز احتمال وقوع حملات گسترده را افزایش میداد، دونالد ترامپ اعلام کرد حمله تازه به ایران را متوقف کرده است. او این تصمیم را به امید دستیابی سریع به توافقی درباره برنامه هستهای ایران و بازگشایی کامل تنگه هرمز نسبت داد.
پیش از این اعلام، گزارشهایی از استقرار بیش از ۳۰ هواپیمای سوخترسان نظامی آمریکا در فرودگاه بنگوریون و احتمال اضافه شدن ۱۰ هواپیمای دیگر منتشر شده بود. همزمان برخی رسانهها از احتمال تشدید محاصره اقتصادی ایران از طریق ترکیب محاصره دریایی و زمینی سخن میگفتند.
با این حال، ترامپ در پیام خود مدعی شد چارچوبهای اولیه توافق شکل گرفته و ایران و برخی کشورهای منطقه برای تکمیل آن زمان خواستهاند. او توقف حمله را مشروط به دستیابی سریع به توافقی دانست که هم تنگه هرمز را بهطور کامل باز کند و هم آنچه «تهدید هستهای ایران» خواند، پایان دهد. ترامپ همچنین مدعی شد اسرائیل نیز به این تعهد پیوسته است.
بازدارندگی نظامی و دیپلماسی منطقهای
ایران در این مدت تنها به هشدارهای لفظی بسنده نکرد. جمهوری اسلامی برخی پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار داد و همزمان دیپلماسی منطقهای خود را فعال کرد. عباس عراقچی در گفتوگوهای جداگانه با مقامهای ارشد ترکیه، پاکستان و عربستان هشدار داد هرگونه حمله تازه آمریکا یا اسرائیل با پاسخ متناسب روبهرو خواهد شد. وزیر امور خارجه ایران در گفتوگو با فرمانده ارتش پاکستان و وزیر خارجه ترکیه بر پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز تأکید کرد. او همچنین به وزیر خارجه عربستان هشدار داد که مشارکت کشورهای منطقه در حملات احتمالی آمریکا و اسرائیل نیز بیپاسخ نخواهد ماند.
در سوی دیگر، گزارشها حاکی از نقشآفرینی محمد بن سلمان در جلوگیری از حمله آمریکا بود. ولیعهد عربستان در گفتوگو با ترامپ بر ضرورت اولویت دادن به گفتوگو، کاهش تنش و جلوگیری از گسترش جنگ تأکید کرد. عربستان، قطر، امارات، ترکیه و پاکستان نیز همزمان برای کاهش تنش و بازگشایی تنگه هرمز تلاش کردند.
در کنار تحرکات دیپلماتیک، روایتهای متناقضی درباره آینده تنگه هرمز منتشر شد. برخی رسانههای ایرانی هشدار دادند حمله آمریکا به زیرساختهای انرژی ایران میتواند با حمله متقابل به تأسیسات نفتی و گازی عربستان، امارات، قطر و اسرائیل همراه شود. در همین حال، برخی منابع نظامی ایرانی ادعای ترامپ مبنی بر درخواست ایران برای توقف حمله را رد کردند و آن را اقدامی تبلیغاتی و تلاشی برای اعمال فشار بر کشورهای خلیج فارس دانستند.
گزارشهایی نیز درباره موافقت ایران با طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز منتشر شد، اما منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده و برخی منابع نظامی آن را تکذیب کردند. بر اساس این مواضع، تا زمانی که اقدامات خصمانه آمریکا ادامه داشته باشد، تنگه هرمز بسته میماند و عبور شناورها تنها از مسیر تعیینشده و با مجوز نیروی دریایی سپاه امکانپذیر خواهد بود.
دستاورد نظامی باید به خروج سیاسی منجر شود
علی بیگدلی، کارشناس سیاست خارجی، معتقد است طرح محاصره زمینی ایران بیشتر جنبه عملیات روانی دارد. ایران با هفت کشور مرز زمینی و کانالهای تجاری متعدد دارد و اجرای کامل چنین سناریویی بسیار دشوار و حتی غیرممکن است.
او با وجود تأکید بر توان ایران در ایستادگی در برابر آمریکا و اسرائیل، معتقد است مهمتر از حفظ شرایط کنونی، استفاده درست از دستاوردهای نظامی برای خروج عزتمندانه از جنگ است. از نگاه او، توقف درگیری در وضعیت فعلی به سود ایران است و باید از فرصت موجود برای بازگشت به مسیر دیپلماسی استفاده کرد.
بیگدلی همچنین به فشارهای اقتصادی و معیشتی داخلی اشاره میکند و ادامه وضعیت جنگی را ناسازگار با نیازهای کشور میداند. به گفته او، دولتها پیش از هر چیز وظیفه تأمین رفاه و آسایش شهروندان را دارند و ایران نمیتواند تنها به افزایش قیمت نفت یا فشار بر آمریکا دل ببندد، در حالی که خود با مشکلات اقتصادی جدی روبهرو است.
خطر تبدیل شدن هرمز به ابزار معکوس
از دید بیگدلی، تحولات منطقه نیز به زیان موقعیت پیشین ایران پیش میرود. بحث خلع سلاح حزبالله در لبنان و حماس در غزه جدیتر شده و شرایط سوریه و عراق نیز نسبت به گذشته تغییر کرده است. او همچنین معتقد است همراهی حوثیها با ایران بیش از آنکه ناشی از وابستگی پایدار باشد، تابع منافع مقطعی آنهاست.
بر همین اساس، بستن تنگه هرمز اگرچه توانسته در مقطعی مانع از تشدید حملات شود، نباید به ابزاری تبدیل شود که در نهایت علیه ایران عمل کند. ادامه انسداد میتواند فشارهای منطقهای و بینالمللی را افزایش دهد و زمینه شکلگیری ائتلافهای تازه علیه تهران را فراهم کند.
پایان جنگ، اولویت راهبردی
بیگدلی ادامه جنگ را بیش از همه به سود اسرائیل و بنیامین نتانیاهو میداند. از نگاه او، پایان جنگ در ماههای آینده میتواند موقعیت سیاسی نخستوزیر اسرائیل را تضعیف کند، در حالی که تداوم درگیری به نتانیاهو فرصت میدهد شرایط داخلی خود را مدیریت کند. در چنین فضایی، نقش عربستان، قطر و دیگر بازیگران منطقهای در بازگرداندن دو طرف به مذاکره اهمیت زیادی دارد. احتمال دارد مذاکرات بر پایه تفاهمنامه اسلامآباد از سر گرفته شود، هرچند مفاد آن ممکن است تغییر کند.
توقف حمله آمریکا فرصتی محدود اما مهم برای بازگشت به دیپلماسی فراهم کرده است. سایه جنگ همچنان باقی است، اختلافها حل نشده و هیچ تضمینی برای پایداری آرامش وجود ندارد. با این حال، استفاده از دستاوردهای نظامی برای دستیابی به توافق، کاهش فشارهای اقتصادی و جلوگیری از تبدیل شدن تنگه هرمز به ابزاری علیه ایران، میتواند مسیر خروج از جنگ و حرکت به سوی صلحی پایدارتر را هموار کند.
اخبار برگزیدهسیاسی
لینک کوتاه :