پیش بینی بانک جهانی از اثر هوش مصنوعی بر کشورهای در حال توسعه

جهان صنعت نیوز – بانک جهانی در نخستین ارزیابی جامع خود از آثار هوش مصنوعی بر زندگی ۶.۸ میلیارد نفر ساکن کشورهای در حال توسعه، به این نتیجه رسیده است که این کشورها در مقایسه با اقتصادهای پیشرفته، فرصت بیشتری برای بهره‌برداری از هوش مصنوعی و نگرانی کمتری از بابت حذف گسترده مشاغل دارند.

بر اساس این ارزیابی، سهم مشاغلی که در اقتصادهای پیشرفته در معرض جایگزینی با هوش مصنوعی مولد قرار دارند، بیش از سه برابر کشورهای در حال توسعه است. در مقابل، بخش بزرگی از مشاغل در اقتصادهای در حال توسعه می‌توانند بدون حذف شدن، با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بهره‌ورتر شوند.

راه‌حلی برای کمبود نیروی متخصص و تهدید برای مشاغل خدماتی

به اعتقاد بانک جهانی، یکی از مهم‌ترین موانع رشد اقتصادی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، کمبود نیروی انسانی متخصص است. هوش مصنوعی می‌تواند بخشی از این مشکل را برطرف کند و به کارکنان کم‌تجربه امکان دهد وظایفی را انجام دهند که پیش‌تر تنها از عهده نیروهای متخصص برمی‌آمد. در نتیجه، بخشی از فعالیت‌های شناختی و تخصصی از افراد کمیاب و پرهزینه به نیروی کار گسترده‌تر منتقل می‌شود و بهره‌وری کل اقتصاد افزایش می‌یابد. بانک جهانی بر این باور است که همین ویژگی می‌تواند هوش مصنوعی را به ابزاری برای تسریع رشد اقتصادی در کشورهای در حال توسعه تبدیل کند.

در کنار این فرصت، برخی بخش‌های اقتصادی با تهدید جدی روبه‌رو هستند. کشورهایی که طی سال‌های گذشته بر خدمات برون‌سپاری مانند مراکز تماس، خدمات پشتیبانی اداری، خدمات مالی و فعالیت‌های مقدماتی نرم‌افزاری تکیه کرده‌اند، ممکن است با کاهش تقاضا برای این نوع مشاغل مواجه شوند. به گفته ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، هوش مصنوعی می‌تواند یکی از مسیرهای مهم دستیابی به اشتغال طبقه متوسط در بسیاری از کشورهای در حال توسعه را محدود کند؛ زیرا بخشی از فعالیت‌هایی که تاکنون توسط مراکز تماس یا نیروهای خدماتی انجام می‌شد، به‌تدریج به هوش مصنوعی واگذار خواهد شد.

چرا کشورهای در حال توسعه کمتر آسیب می‌بینند؟

با وجود این تهدیدها، بانک جهانی برآورد می‌کند تنها ۴.۵ درصد مشاغل در کشورهای در حال توسعه در معرض جایگزینی مستقیم با هوش مصنوعی مولد قرار دارند؛ در حالی که این نسبت در اقتصادهای پیشرفته به ۱۴.۲ درصد می‌رسد. علت اصلی این تفاوت، ساختار اقتصادی کشورهای فقیرتر است. این اقتصادها همچنان سهم بالایی از اشتغال را در بخش کشاورزی و بنگاه‌های کوچک دارند؛ حوزه‌هایی که قابلیت جایگزینی کامل آنها با هوش مصنوعی محدودتر است. از این رو، در بسیاری از این کشورها، هوش مصنوعی بیشتر نقش یک ابزار کمکی برای افزایش بهره‌وری نیروی کار را ایفا خواهد کرد تا جایگزینی کامل کارکنان.

بانک جهانی تأکید می‌کند بیشتر کشورهای در حال توسعه توان مالی یا زیرساختی لازم برای سرمایه‌گذاری‌های عظیم در مراکز داده، ابررایانه‌ها یا مدل‌های بزرگ زبانی را ندارند؛ مسیری که اکنون اقتصاد آمریکا در پیش گرفته است. اما این به معنای محروم ماندن از مزایای هوش مصنوعی نیست. به اعتقاد این نهاد، بسیاری از ابزارهای نسبتاً ساده هوش مصنوعی حتی در کشورهایی که با محدودیت برق، توان پردازشی یا کیفیت اینترنت روبه‌رو هستند نیز می‌توانند برای حل مسائل مشخص و افزایش بهره‌وری مورد استفاده قرار گیرند. در نتیجه، استفاده مؤثر از هوش مصنوعی الزاماً به سرمایه‌گذاری‌های عظیم در زیرساخت‌های پیشرفته نیاز ندارد.

بانک جهانی در عین حال هشدار می‌دهد اگر روند کنونی ادامه یابد، اقتصادهای پیشرفته همچنان بیشترین منفعت را از گسترش هوش مصنوعی خواهند برد. برآورد این نهاد نشان می‌دهد منافع بهره‌وری ناشی از هوش مصنوعی در کشورهای ثروتمند بیش از سه برابر اقتصادهای در حال توسعه خواهد بود. با این حال، این فاصله قابل کاهش است؛ مشروط بر آنکه کشورهای در حال توسعه دسترسی خود به توان پردازشی را افزایش دهند و داده‌های محلی بیشتری، به‌ویژه به زبان‌های بومی، در اختیار سامانه‌های هوش مصنوعی قرار دهند.

بانک جهانی تأکید می‌کند کارایی هوش مصنوعی به داده‌هایی وابسته است که بر اساس آنها آموزش می‌بیند. بنابراین، هرچه داده‌های محلی بیشتر و متناسب‌تر باشند، خروجی این فناوری نیز برای همان کشورها مفیدتر خواهد بود.

خطر وابستگی فناوری

مهم‌ترین چالش راهبردی پیش روی کشورهای در حال توسعه، وابستگی به فناوری‌هایی است که عمدتاً توسط تعداد محدودی از شرکت‌های آمریکایی و چینی توسعه یافته‌اند. بانک جهانی هشدار می‌دهد گسترش استفاده از هوش مصنوعی ممکن است این کشورها را به فناوری‌هایی وابسته کند که هیچ کنترلی بر توسعه یا مدیریت آنها ندارند. همین نگرانی ممکن است برخی دولت‌ها را از توسعه گسترده هوش مصنوعی بازدارد و آنها را از منافع اقتصادی این فناوری محروم کند.

بانک جهانی معتقد است کاهش این وابستگی الزاماً به معنای ایجاد یک زنجیره کامل بومی هوش مصنوعی نیست؛ زیرا چنین مسیری به سرمایه‌گذاری‌های بسیار سنگین نیاز دارد. راهکار عملی‌تر آن است که کشورها خدمات ابری، مدل‌های هوش مصنوعی و سایر ابزارهای مورد نیاز خود را از تأمین‌کنندگان مختلف تهیه کنند و سامانه‌های خود را به گونه‌ای طراحی کنند که امکان جایگزینی و تغییر ارائه‌دهندگان فناوری بدون بازسازی کامل زیرساخت‌ها وجود داشته باشد. چنین رویکردی می‌تواند خطر وابستگی بیش از اندازه به یک کشور یا یک شرکت را کاهش دهد و در عین حال، امکان بهره‌برداری از مزایای اقتصادی هوش مصنوعی را نیز حفظ کند.

بانک جهانی نتیجه می گیرد که هوش مصنوعی برای اقتصادهای در حال توسعه بیش از آنکه تهدیدی برای اشتغال باشد، فرصتی برای افزایش بهره‌وری و جبران کمبود نیروی متخصص محسوب می‌شود. اما تحقق این فرصت مستلزم توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، تقویت داده‌های بومی و مدیریت وابستگی به فناوری‌های خارجی است؛ در غیر این صورت، مزیت‌های اقتصادی این فناوری می‌تواند با وابستگی راهبردی جدید همراه شود.

 

اخبار برگزیدهاقتصاد کلان