اقتصاد ایران در تله رکود و تورم؛ رکورد هفت‌ساله گرانی مواد اولیه شکسته شد
شامخ شهریور ۱۴۰۵ تصویری از اقتصادی ارائه می‌دهد که هم‌زمان با کاهش فعالیت بنگاه‌ها، کمبود مواد اولیه، افت صادرات و افزایش شدید هزینه‌های تولید مواجه است. شاخص مدیران خرید کل اقتصاد با ثبت عدد ۴۶.۲ برای هجدهمین ماه متوالی پایین‌تر از مرز خنثی ۵۰ قرار گرفته و شامخ صنعت نیز با عدد ۴۸.۵ یازدهمین ماه متوالی انقباض را پشت سر گذاشته است. در همین حال، شاخص قیمت خرید مواد اولیه به ۹۱.۵ رسیده، استخدام کاهش یافته و موجودی مواد اولیه به یکی از پایین‌ترین سطوح ماه‌های اخیر سقوط کرده است. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد بنگاه‌های اقتصادی نه‌تنها با ضعف تقاضا روبه‌رو هستند، بلکه محدودیت‌های تأمین نهاده‌ها و افزایش هزینه‌ها نیز توان تولید و سرمایه‌گذاری آنها را تحت فشار قرار داده است.
جهان صنعت نیوز – بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، شامخ تعدیل‌شده فصلی کل اقتصاد در شهریورماه نسبت به مرداد ۰.۵ واحد کاهش یافته و از ۴۶.۷ به ۴۶.۲ رسیده است. این شاخص که بر پایه نظرسنجی از فعالان اقتصادی محاسبه می‌شود، وضعیت تولید، سفارش‌های جدید، موجودی مواد اولیه، اشتغال و سایر مؤلفه‌های فعالیت بنگاه‌ها را نشان می‌دهد. قرارگرفتن آن در سطح پایین‌تر از ۵۰ به معنای غلبه گزارش‌های کاهش فعالیت بر افزایش فعالیت است و نباید با نرخ رشد اقتصادی یا درصد افت تولید یکسان تلقی شود.
در شهریورماه هر پنج مؤلفه اصلی شامخ کل اقتصاد در محدوده انقباضی قرار داشته‌اند. شاخص تولید کالا و ارائه خدمات با وجود افزایش از ۴۸ به ۴۹.۷، همچنان کمتر از ۵۰ باقی مانده است. در مقابل، سفارش‌های جدید مشتریان از ۴۷ به ۴۶.۷ کاهش یافته و برای هجدهمین ماه متوالی در محدوده انقباضی قرار گرفته است.
این اختلاف میان تولید و سفارش‌های جدید اهمیت دارد؛ زیرا بهبود محدود تولید، بدون افزایش تقاضای مؤثر، نمی‌تواند نشانه قطعی آغاز رونق باشد. گزارش اتاق ایران نیز تأکید می‌کند که کاهش قدرت خرید، استمرار تورم و رکود برخی بازارها، امکان گسترش فعالیت بنگاه‌ها را محدود کرده است.
رکورد هفت‌ساله فشار هزینه بر صنایع
یکی از مهم‌ترین یافته‌های شامخ شهریور، افزایش کم‌سابقه فشار هزینه‌ای بر بنگاه‌های صنعتی است. شاخص قیمت خرید مواد اولیه در کل اقتصاد از ۸۷.۲ در مرداد به ۹۱.۵ در شهریور افزایش یافته و شاخص قیمت محصولات تولیدشده و خدمات ارائه‌شده نیز از ۶۳.۱ به ۷۲.۵ رسیده است.
وضعیت در بخش صنعت شدیدتر است. شاخص قیمت خرید مواد اولیه صنعتی با افزایش ۵.۱ واحدی به ۹۳.۳ رسیده که بر اساس گزارش، بالاترین مقدار ثبت‌شده در روند هفت‌ساله این شاخص است. شاخص قیمت فروش محصولات صنعتی نیز با افزایش ۹.۸ واحدی به ۷۴.۵ رسیده است.
این اعداد درصد افزایش قیمت‌ها نیستند، بلکه نشان می‌دهند افزایش قیمت نهاده‌ها تا چه اندازه در میان بنگاه‌های پاسخ‌دهنده فراگیر شده است. گزارش، افزایش نرخ ارز، دشواری واردات، محدودیت دسترسی به مواد اولیه و افزایش هزینه حمل‌ونقل را از عوامل مؤثر بر این وضعیت معرفی می‌کند.
مسئله مهم آن است که فشار هزینه‌ای در شرایط ضعف تقاضا تشدید شده است. بنگاه‌ها از یک سو برای تأمین مواد اولیه باید هزینه بیشتری بپردازند و از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مشتریان امکان انتقال کامل افزایش هزینه‌ها به قیمت فروش را محدود می‌کند. در نتیجه، نقدینگی، حاشیه سود و توان سرمایه‌گذاری بنگاه‌ها در معرض فشار قرار گرفته است.
کاهش مواد اولیه، اشتغال و صادرات
شاخص موجودی مواد اولیه در کل اقتصاد به ۳۸.۳ رسیده و برای هفدهمین ماه متوالی پایین‌تر از مرز ۵۰ قرار گرفته است. این شاخص در بخش صنعت وضعیت نامساعدتری دارد و با کاهش ۴.۸ واحدی به ۳۶.۷ رسیده است؛ پایین‌ترین سطح پنج‌ماهه پس از آتش‌بس.
گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، محدودیت تخصیص ارز، تأخیر در ترخیص کالا از گمرک، مشکلات واردات، اختلالات حمل‌ونقل و کمبود سرمایه در گردش را از مهم‌ترین موانع تأمین نهاده‌های تولید معرفی می‌کند. استمرار این وضعیت می‌تواند به کاهش ظرفیت تولید، تأخیر در تحویل سفارش‌ها و اختلال در فعالیت برخی خطوط تولید منجر شود.
بازار کار بنگاه‌ها نیز نشانه‌هایی از تضعیف دارد. شاخص استخدام کل اقتصاد از ۴۷.۲ در مرداد به ۴۴ در شهریور کاهش یافته و برای شانزدهمین ماه متوالی در محدوده انقباضی قرار گرفته است. در بخش صنعت، شاخص استخدام با وجود افزایش محدود به ۴۸.۲، همچنان پایین‌تر از سطح خنثی باقی مانده است.
صادرات نیز یکی دیگر از نقاط ضعف گزارش است. شاخص صادرات کالا و خدمات کل اقتصاد با افت ۵.۸ واحدی به ۳۷.۴ رسیده و برای بیست‌وسومین ماه متوالی در محدوده انقباضی قرار دارد. شاخص صادرات صنعتی نیز با کاهش به ۴۲.۱، کمترین مقدار چهار ماه اخیر را ثبت کرده است.
این وضعیت نشان می‌دهد بنگاه‌ها علاوه بر محدودیت‌های بازار داخلی، در حفظ و توسعه بازارهای خارجی نیز با دشواری مواجه‌اند. مشکلات نقل‌وانتقال مالی، موانع گمرکی و لجستیکی، افزایش هزینه تجارت و نااطمینانی سیاسی از عوامل مورد اشاره گزارش هستند.
بهبود فروش، بدون چشم‌انداز رونق
شامخ صنعت در شهریور با کاهش ۱.۳ واحدی به ۴۸.۵ رسیده است. شاخص مقدار تولید محصولات صنعتی نیز پس از بهبود مردادماه، با افت ۲.۳ واحدی به ۴۹ بازگشته و دوباره وارد محدوده انقباضی شده است.
در مقابل، شاخص فروش محصولات صنعتی با افزایش به ۵۰.۸، برای نخستین بار پس از ده ماه کاهش متوالی از مرز خنثی عبور کرده است. با این حال، این بهبود در شرایطی رخ داده که سفارش‌های جدید صنعتی همچنان با عدد ۴۹.۶ در محدوده انقباضی قرار دارند. بنابراین، افزایش فروش در یک ماه برای نتیجه‌گیری درباره آغاز رونق پایدار کافی نیست.
از سوی دیگر، شاخص انتظارات تولید صنعتی برای ماه آینده با کاهش ۳.۳ واحدی به ۴۵.۶ رسیده و پایین‌ترین سطح پنج‌ماهه پس از جنگ را ثبت کرده است. در کل اقتصاد نیز شاخص انتظارات فعالیت اقتصادی با وجود افزایش محدود نسبت به مرداد، همچنان در سطح نامساعد ۴۵.۴ قرار دارد.
مجموعه این داده‌ها نشان می‌دهد اقتصاد ایران در شهریورماه همچنان با محدودیت‌های هم‌زمان عرضه و تقاضا مواجه بوده است. کاهش موجودی مواد اولیه، ضعف سفارش‌های جدید، افت استخدام و صادرات در کنار افزایش شدید هزینه تولید، شرایطی ایجاد کرده که بهبود محدود برخی شاخص‌ها نتوانسته چشم‌انداز بنگاه‌ها را تغییر دهد.
گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران برای خروج پایدار از این وضعیت بر تسهیل تأمین مواد اولیه و ارز، بهبود دسترسی به سرمایه در گردش، کاهش موانع تجارت خارجی، تقویت قدرت خرید و افزایش پیش‌بینی‌پذیری سیاست‌های اقتصادی تأکید می‌کند.
اخبار برگزیدهصنعت و معدن
لینک کوتاه :