بلوک سیاه؛ شورشیان ضدسرمایه‌داری یا نماد خشم اجتماعی فرانسه؟
اعتراض‌های سراسری فرانسه علاوه بر نارضایتی دانشجویان از وضعیت نظام آموزشی و اعتراض به هزینه‌های بالای زندگی، با درگیری‌های گسترده خیابانی، آتش‌سوزی و غارت فروشگاه‌ها همراه شد. در مرکز این تحولات، گروه‌هایی موسوم به «بلوک سیاه» قرار دارند؛ فعالانی با گرایش‌های آنارشیستی، ضدسرمایه‌داری و ضدفاشیستی که بدون ساختار رهبری متمرکز، از تاکتیک‌های هماهنگ برای مقابله با پلیس و تخریب نمادهای دولت و سرمایه‌داری استفاده می‌کنند. بااین‌حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد که خشونت‌های اخیر حاصل حضور چند گروه متفاوت بوده و هنوز شواهد عمومی کافی برای نسبت‌دادن آغاز غارت‌ها به فعالان بلوک سیاه ارائه نشده است.
جهان صنعت نیوز – لباس‌های کاملاً سیاه، صورت‌های پوشیده و درگیری مستقیم با پلیس، از ویژگی‌های شاخص افرادی است که با عنوان «بلوک سیاه» شناخته می‌شوند. این افراد در اعتراض‌های خیابانی به تخریب نمادهای سرمایه‌داری و دولت روی می‌آورند و گاهی از سنگ‌فرش خیابان‌ها به‌عنوان پرتابه، مواد آتش‌زا و کوکتل مولوتف استفاده می‌کنند. تقسیم وظایف میان افرادی که سنگ جدا می‌کنند و کسانی که مواد آتش‌زا به همراه دارند، از وجود نوعی هماهنگی عملیاتی حکایت دارد.
دولت فرانسه این فعالان را در چارچوب جریان‌های چپ افراطی طبقه‌بندی می‌کند و آن‌ها را به نقش‌آفرینی در تبدیل اعتراض‌های مسالمت‌آمیز به شورش و غارت متهم می‌سازد. بااین‌حال، بلوک سیاه یک حزب سیاسی یا سازمان دارای سلسله‌مراتب مشخص نیست. شرکت‌کنندگان آن عمدتاً با جریان‌های آنارشیستی، ضدسرمایه‌داری و ضدفاشیستی همسو هستند و از فعالیت در قالب احزاب سیاسی و سازمان‌های سلسله‌مراتبی پرهیز می‌کنند.
این شیوه فعالیت، مقابله با آن‌ها را برای پلیس دشوار می‌کند. کارشناسان امنیتی می‌گویند این گروه‌ها رهبر یا ساختار سازمانی مشخصی ندارند و دانش و روش‌های عملیاتی خود را از طریق شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های رمزگذاری‌شده منتقل می‌کنند. تجمع‌های آن‌ها نیز اغلب بدون برنامه‌ریزی رسمی و از پیش اعلام‌شده شکل می‌گیرد.
گیوم فارد، متخصص امنیت و دفاع و مدرس دانشگاه علوم سیاسی پاریس در گفتگو با نشریه فایننشال تایمز ماهیت غیرمتمرکز این جریان را یکی از دلایل دشواری مقابله با آن می‌داند. او فعالیت بلوک سیاه را به ارکستری تشبیه می‌کند که اعضایش موسیقی را چنان خوب می‌شناسند که دیگر به رهبر ارکستر نیاز ندارند. به تعبیر او، این افراد هماهنگی بالایی دارند، اما هماهنگی آن‌ها به‌صورت افقی و بدون فرماندهی متمرکز شکل می‌گیرد.
از آلمان غربی تا اعتراض‌های فرانسه
تاکتیک‌های بلوک سیاه و اصطلاح مربوط به آن، در دهه ۱۹۸۰ میان فعالان آنارشیست و چپ رادیکال در آلمان غربی شکل گرفت و سپس در سطح بین‌المللی گسترش یافت. درگیری‌های گسترده با پلیس در جریان نشست سازمان تجارت جهانی در سیاتل در سال ۱۹۹۹، یکی از رویدادهایی بود که این روش‌ها را در سطح جهانی مطرح کرد.
در فرانسه، به گفته سیلوَن بولوک، تاریخ‌نگار جنبش‌های اجتماعی و گروه‌های سیاسی چپ، این جریان از سال ۲۰۱۶ قدرت بیشتری گرفت؛ زمانی که فعالان چپ افراطی به اعتراض‌ها علیه قانونی برای کاهش محدودیت‌های بازار کار پیوستند. بولوک می‌گوید این فعالان با سرمایه‌داری و دولت مخالفند و برخی از آن‌ها باور دارند که شورش می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری جهانی جدید شود. از نگاه این گروه، درگیری با پلیس و سرکوب متعاقب آن نیز می‌تواند چهره خشونت‌آمیز دولت را آشکار و مشروعیت آن را تضعیف کند.
حضور این جریان‌ها در اعتراض‌های فرانسه پدیده تازه‌ای نیست. آن‌ها طی دهه‌های گذشته بارها در تظاهرات حضور داشته‌اند و همواره هم برای پلیس و هم برای اتحادیه‌های کارگری چالش ایجاد کرده‌اند. اتحادیه‌ها نگران هستند که خشونت خیابانی، تظاهرات سنتی آن‌ها برای فشار بر دولت را تحت‌الشعاع قرار دهد؛ همان‌گونه که در اعتراض‌های سال ۲۰۲۳ علیه افزایش سن بازنشستگی نیز چنین نگرانی‌هایی وجود داشت.
اعتراض‌های اکتبر؛ از نارضایتی اجتماعی تا درگیری خیابانی
اعتراض‌های ۱۷ اکتبر فرانسه به ابتکار دانشجویانی شکل گرفت که هفته‌ها از ناکامی‌های نظام آموزشی انتقاد می‌کردند. افرادی که از افزایش هزینه‌های زندگی ناراضی بودند نیز به این اعتراض‌ها پیوستند. در مجموع، حدود ۵۰۰ هزار نفر در تظاهرات سراسری شرکت کردند.
در پاریس، درگیری‌ها از ساعات صبح یعنی چند ساعت پیش از شروع رسمی راهپیمایی آغاز شد. گروه‌هایی با لباس سیاه به سوی پلیس سنگ پرتاب کردند، موانع موقت خیابانی ساختند و آتش روشن کردند. پلیس تلاش کرد این افراد را به محدوده کوچکی هدایت کند و با شلیک گسترده گاز اشک‌آور به مقابله با آن‌ها پرداخت. بااین‌حال، بسیاری از افراد حاضر در بلوک سیاه از ماسک ضدگاز یا عینک محافظ استفاده می‌کردند. درگیری‌ها تا عصر ادامه یافت و صدای انفجار نارنجک‌های صوتی فضای خیابان‌ها را پر کرد. در همین حال، غارت فروشگاه‌ها نیز به بحران امنیتی تبدیل شد.
دولت فرانسه اعلام کرد که گروه‌هایی از غارتگران فرصت‌طلب، از جمله افرادی از مناطق کم‌درآمد حومه پاریس، در بعدازظهر وارد شهر شدند. این افراد در گروه‌های کوچک حرکت کردند و صدها کسب‌وکار کوچک، از کافه‌ها و فروشگاه‌های تلفن همراه تا فروشگاه‌های کفش ورزشی و بوتیک‌های لوکس، را غارت کردند.
عملکرد پلیس در مهار این وضعیت کند و ناکارآمد توصیف شده است؛ به‌گونه‌ای که غارت‌ها تا شنبه‌شب و به‌صورت پراکنده در روز یکشنبه نیز ادامه یافت.
یک منبع امنیتی، ائتلاف میان چپ افراطی، چپ رادیکال و جوانان مناطق محروم را پدیده‌ای بی‌سابقه توصیف کرده است. بااین‌حال، همین منبع تأکید کرده که به نظر نمی‌رسد نیروهای چپ افراطی آغازگر غارت‌ها بوده باشند. دولت و دادستان‌ها نیز تاکنون شواهدی را به‌صورت عمومی ارائه نکرده‌اند که این مسئولیت را به‌طور قطعی به بلوک سیاه نسبت دهد.
آتش‌سوزی شهرداری لیموژ؛ مهم‌ترین پرونده امنیتی
یکی از جدی‌ترین رویدادهای خشونت‌آمیز، آتش‌سوزی گسترده در ساختمان تاریخی شهرداری لیموژ در شنبه‌شب بود که بخش بزرگی از ساختمان را تخریب کرد. مقام‌های فرانسوی اعلام کردند که فردی مرتبط با جریان چپ افراطی در ارتباط با این حادثه بازداشت شده است.
سباستین لکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، روز سه‌شنبه گفت یکی از اعضای چپ افراطی به ظن مشارکت در آتش‌سوزی بازداشت شده است. او همچنین از برنامه‌ریزی در برخی مناطق برای انجام یک کارزار شورشی به رهبری گروه‌های چپ رادیکال و چپ افراطی سخن گفت.
بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه، فرد بازداشت‌شده مردی ۳۴ساله است که به‌دلیل ارتباط احتمالی با چپ افراطی در فهرست مراقبت‌های امنیتی قرار داشته و سابقه خشونت علیه مقام‌های عمومی نیز داشته است. تحقیقات درباره آتش‌سوزی را پلیس مبارزه با تروریسم، که مسئول رسیدگی به خشونت‌های مرتبط با ایدئولوژی‌های افراطی نیز هست، دنبال می‌کند.
گیوم گرن، شهردار لیموژ، مدعی شده است که فعالان چپ افراطی تدارکات و برنامه‌ریزی حمله را بر عهده داشته‌اند. او با اشاره به همراه داشتن مواد آتش‌زا، خمپاره‌های آتش‌بازی و یک ابزار سنگین برای تخریب درها، گفته است که چنین تجهیزاتی را نمی‌توان صرفاً در یک کوله‌پشتی معمولی حمل کرد. به گفته او، مهاجمان پرچم‌های سیاه و آنارشیستی نیز همراه داشته‌اند و برای درگیری‌های خیابانی آماده بوده‌اند.
چرا مقابله با این جریان دشوارتر شده است؟
یکی از تغییرات مهم در اعتراض‌های فرانسه، پیوستن افرادی به روش‌های بلوک سیاه است که لزوماً انگیزه‌های ایدئولوژیک مشابهی ندارند، اما برای درگیری با پلیس آمادگی نشان می‌دهند. این تحول، مرز میان فعالان سازمان‌یافته چپ افراطی و سایر معترضان خشمگین را مبهم‌تر کرده است.
جنبش جلیقه‌زردها که از سال ۲۰۱۸ در اعتراض به مالیات سوخت و افزایش هزینه‌های زندگی شکل گرفت، نمونه‌ای از این روند بود. به نوشته تیری ونسان در کتاب «در ذهن بلوک‌های سیاه»، برخی معترضان از روش‌های این جریان الگوبرداری کردند. در عین حال، برخوردهای گاه شدید پلیس با معترضان جلیقه‌زرد، که بسیاری از آن‌ها پیش‌تر سابقه فعالیت سیاسی یا حضور در تظاهرات نداشتند، به رادیکال‌ترشدن بخشی از معترضان کمک کرد.
ونسان معتقد است نباید فعالان بلوک سیاه را صرفاً گروهی از افراد تندخو و جداافتاده از سایر معترضان تصور کرد. به گفته او، این افراد رادیکال‌ترین و آشکارترین نمود خشم اجتماعی گسترده‌تری هستند که در جامعه فرانسه در حال گسترش است.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :