قمار تازه ترامپ علیه ایران؛ جنگ دوباره در راه است؟ | طرح حمله چندروزه به ایران روی میز ترامپ

جهان صنعت نیوز – دونالد ترامپ در هفته‌های اخیر با دو پیشنهاد متفاوت برای پایان‌دادن به جنگ ایران مواجه شده است؛ پیشنهادهایی که هر دو از سوی چهره‌های مورد اعتماد او مطرح شده‌اند و وعده دستیابی سریع به نتیجه را می‌دهند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، معتقد است اقتصاد ایران در آستانه فروپاشی قرار دارد و ترکیب محاصره دریایی با تحریم‌های اقتصادی می‌تواند تهران را به پذیرش خواسته‌های واشنگتن در مذاکرات وادار کند. در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در تماس‌های متعدد با ترامپ از انجام یک دور دیگر حملات ویرانگر آمریکا و اسرائیل حمایت کرده است.

اکنون به نظر می‌رسد دولت آمریکا در حال بررسی ترکیب این دو راهبرد است. فرض اصلی این رویکرد آن است که فشارهای اقتصادی، ایران را به اندازه کافی تضعیف کرده و چند حمله نظامی بزرگ دیگر می‌تواند زمینه تغییر حکومت را فراهم کند. بااین‌حال، تحقق چنین سناریویی به واکنش ایران و پیامدهای احتمالی تشدید درگیری بستگی دارد؛ عواملی که واشنگتن کنترل کاملی بر آن‌ها ندارد.

طرح حملات چندروزه؛ چه اهدافی در ایران مطرح است؟

مقام‌های آمریکایی به نشریه آتلانتیک گفته‌اند که ترامپ در حال بررسی ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران از طریق چند روز حملات گسترده است. زمان احتمالی اجرای این عملیات، اندکی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا عنوان شده است.

بر اساس این گزارش، اهداف احتمالی شامل زرادخانه موشکی و پهپادی ایران، زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای خواهد بود. چنین طرحی نشان می‌دهد که گزینه مورد بررسی صرفاً محدود به حمله به تجهیزات نظامی نیست و زیرساخت‌های راهبردی و اقتصادی ایران را نیز دربر می‌گیرد.

یکی از مشاوران خارج از دولت آمریکا به آتلانتیک گفته است که فشار اقتصادی علیه ایران در حال نتیجه‌دادن است و واشنگتن معتقد است تهران به نقطه بحرانی نزدیک شده است. به گفته او، حملات جدید می‌تواند ایران را از این نقطه عبور دهد.

بااین‌حال، نشریه آتلانتیک تأکید می‌کنند که تجربه گذشته لزوماً چنین ارزیابی‌ای را تأیید نمی‌کند. فشارهای اقتصادی آسیب شدیدی به ایران وارد کرده، اما موضع این کشور در مذاکرات تغییر محسوسی نداشته است. ترامپ نیز پیش‌تر تصور کرده بود که ایران در آستانه فروپاشی قرار دارد یا از آن عبور کرده است، اما بعداً مشخص شد که این برآورد دقیق نبوده است.

از این منظر، حملات جدید ممکن است به‌جای وادارکردن تهران به تسلیم، به گسترش درگیری‌های منطقه‌ای منجر شود. حتی این احتمال مطرح است که اگر عملیات نظامی نتواند اهداف واشنگتن را محقق کند، ایران پس از حملات با آمادگی کمتری برای دادن امتیاز وارد مذاکرات شود.

دنی سیترینوویچ، افسر سابق اطلاعاتی اسرائیل و متخصص مسائل ایران، در گفت‌وگو با آتلانتیک تأکید کرده است که آمریکا نمی‌تواند برای یک جنگ سه‌روزه برنامه‌ریزی کند و انتظار داشته باشد درگیری دقیقاً در همان چارچوب پایان یابد. به گفته او، جنگ تصمیمی یک‌جانبه نیست و واشنگتن نمی‌تواند نحوه واکنش ایران را کنترل کند.

با وجود این هشدارها، اظهارات ترامپ از احتمال اقدام در آینده نزدیک حکایت دارد. او در گفت‌وگو با خبرنگاری پیش از سوارشدن به هواپیمای ریاست‌جمهوری گفته است که به هر شکل، اتفاقی نسبتاً زود رخ خواهد داد.

فشار انتخابات و ناکامی در دستیابی به توافق

یکی از عوامل مؤثر بر بررسی گزینه نظامی، نارضایتی ترامپ از سرعت پیشرفت راهبرد فشار اقتصادی است. به گفته یک مقام آمریکایی و فرد دیگری که از گفت‌وگوهای داخلی اطلاع داشته‌اند، رئیس‌جمهور ابتدا امیدوار بود ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به میز مذاکره بازگردد و خواسته‌های واشنگتن را بپذیرد.

این انتظار تاکنون محقق نشده است. از سوی دیگر، قیمت انرژی همچنان بالا مانده و شرایط سیاسی نامساعدی برای جمهوری‌خواهان ایجاد کرده است. در چنین وضعیتی، ادامه جنگ و پیامدهای اقتصادی آن به یکی از مسائل مهم پیش روی دولت آمریکا تبدیل شده است.

ترامپ اگرچه تا حدودی از شدت ادبیات تهدیدآمیز خود علیه تهران کاسته، نارضایتی او از روند تحولات همچنان در برخی پیام‌های شبکه‌های اجتماعی آشکار می‌شود.

بر اساس گزارش آتلانتیک، رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر گزینه ازسرگیری حملات نظامی پیش از انتخابات را نیز بررسی کرده بود. این رویکرد مورد حمایت افرادی در واشنگتن قرار داشت که معتقد بودند نمایش قدرت نظامی می‌تواند فرصتی برای اعلام یک پیروزی سیاسی غیرمنتظره در آستانه انتخابات فراهم کند.

نتانیاهو نیز خواستار اجرای دور جدید حملات پیش از انتخابات اسرائیل شده بود. یکی از مقام‌های کاخ سفید این درخواست را تأیید کرده است.

بااین‌حال، ترامپ تاکنون از صدور مجوز حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای خودداری کرده است. آتلانتیک گزارش می‌دهد که پس از انتشار خبر احتمال حمله در اوایل اکتبر، مخالفت‌های پشت‌پرده جمهوری‌خواهان چنان شدید بود که ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد پیش از انتخابات بار دیگر به ایران حمله نخواهد کرد. این وضعیت نشان می‌دهد که زمان‌بندی عملیات احتمالی، علاوه بر ملاحظات نظامی و دیپلماتیک، با شرایط سیاسی داخلی آمریکا نیز ارتباط دارد.

آماده‌سازی نظامی آمریکا؛ تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است

مقام‌های آمریکایی تأکید دارند که هنوز تصمیم نهایی درباره ازسرگیری حملات پس از انتخابات اتخاذ نشده است. بااین‌حال، نشانه‌هایی از آمادگی و بررسی گزینه‌های نظامی وجود دارد.

در روزهای اخیر، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، به اسرائیل سفر کرده و با بنیامین نتانیاهو درباره ایران گفت‌وگو کرده است. هم‌زمان، وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده که به‌دلیل تشدید حملات حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن، کارکنان غیرضروری و اعضای خانواده آن‌ها را از عربستان سعودی خارج می‌کند.

به گفته برخی مقام‌های آمریکایی، حفظ ابهام درباره اینکه واشنگتن چه اقدامی و در چه زمانی انجام خواهد داد، می‌تواند به افزایش فشار بر تهران کمک کند. بنابراین، اعلام‌نشدن تصمیم نهایی لزوماً به معنای کنارگذاشتن گزینه نظامی نیست.

بااین‌حال، محدودیت‌های عملیاتی نیز همچنان مطرح است. یکی از پرسش‌های مهم، وضعیت ذخایر مهمات ارتش آمریکاست. این ذخایر در اوج درگیری‌ها به سطوح نگران‌کننده‌ای کاهش یافته بود و هنوز روشن نیست که امکانات موجود برای دفاع از منافع آمریکا در خاورمیانه در صورت آغاز دور جدید جنگ کافی باشد.

ارتش آمریکا همچنین در حال برنامه‌ریزی بلندمدت برای حضور نیروهای خود در خلیج فارس است؛ موضوعی که می‌تواند فشار بیشتری بر نیروی دریایی این کشور وارد کند.

احتمال بازگشت جنگ نیز بر بازارهای مالی تأثیر گذاشته است. به گزارش آتلانتیک، هم‌زمان با انتشار خبرهای مربوط به احتمال ازسرگیری حملات و حمله ایران به نفتکش‌ها در تنگه هرمز، قیمت نفت افزایش یافت و بازار سهام آمریکا کاهش پیدا کرد.

محاصره اقتصادی ایران؛ آیا راهبرد بسنت به نتیجه رسیده است؟

بخش دیگر راهبرد مورد بررسی دولت ترامپ بر تشدید فشار اقتصادی استوار است. محاصره دریایی پرهزینه آمریکا، که به گفته آتلانتیک عملاً صادرات نفت ایران را متوقف کرده، در کنار تحریم‌ها و خسارت‌های ناشی از حملات نظامی، اقتصاد ایران را تحت فشار شدیدی قرار داده است.

تورم با سرعت بالایی افزایش یافته، کمبود کالا به یکی از مشکلات اقتصادی تبدیل شده و سقوط ارزش ریال به پایین‌ترین سطوح تاریخی، تأمین نیازهای اساسی را برای خانوارهای ایرانی دشوار کرده است.

دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، هفته گذشته اعلام کرده بود که محاصره دریایی مانع صادرات دست‌کم ۲۵ میلیارد دلار نفت خام ایران شده است. صندوق بین‌المللی پول نیز پیش‌بینی کرده که اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ با انقباض شدیدی مواجه خواهد شد.

بااین‌حال، آتلانتیک میان فشار اقتصادی شدید و فروپاشی قریب‌الوقوع اقتصاد ایران تمایز قائل می‌شود. بر اساس این گزارش، هرچند وضعیت اقتصادی ایران دشوار است، شواهد چندانی وجود ندارد که نشان دهد فروپاشی اقتصادی در آینده بسیار نزدیک رخ خواهد داد. دولت ایران نیز تلاش کرده از طریق اقداماتی مانند کنترل قیمت‌ها و حفظ واردات کالاهای ضروری، بخشی از خسارت‌های اقتصادی را مهار کند.

اسکات بسنت در تابستان وعده داده بود که فشار مالی شدید می‌تواند ایران را به تسلیم وادار کند. او در نشست وزیران دارایی گروه بیست گفته بود که تحقق این هدف ممکن است چند هفته یا چند ماه طول بکشد و لزوماً نیازی به فروپاشی کامل اقتصاد ایران نیست؛ بلکه کافی است حکومت ایران موضع خود را تغییر دهد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز روز پیش از انتشار گزارش آتلانتیک، تحریم‌های جدیدی علیه شبکه‌های حمل‌ونقل دریایی و واسطه‌هایی وضع کرد که به گفته این وزارتخانه، به‌طور غیرمستقیم به تهران برای کسب درآمد و تأمین مالی برنامه‌های نظامی، تسلیحاتی و هسته‌ای کمک می‌کنند.

بااین‌حال، نشریه آتلانتیک تأکید دارند که انتظار تسلیم سریع ایران، با تجربه تاریخی سازگار نیست. به ارزیابی آن‌ها، جریان‌های تندرو در ساختار سیاسی ایران طی دهه‌ها با پیامدهای فشار اقتصادی بر مردم مواجه بوده‌اند، اما این فشارها تاکنون به پذیرش خواسته‌های طرف مقابل منجر نشده است.

واکنش احتمالی ایران؛ خطر گسترش جنگ به زیرساخت‌های منطقه

یکی از مهم‌ترین خطرهای دور جدید حملات، واکنش احتمالی ایران و گسترش دامنه اهداف درگیری است. در همین زمینه، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در سخنانی در موزه دفاع مقدس تهران به هفت کابل اصلی فیبر نوری در زیر تنگه هرمز اشاره کرده و آن‌ها را از جمله اهداف احتمالی جدید معرفی کرده است. او همچنین از احتمال استفاده از سلاح‌های جدید در حملات آینده سخن گفته است. این اظهارات به‌عنوان نشانه‌ای از ظرفیت تشدید درگیری مطرح است. در صورت آغاز حملات جدید، واکنش ایران ممکن است به اهدافی فراتر از تأسیسات نظامی و نفتکش‌ها گسترش یابد.

از این رو، یکی از ضعف‌های احتمالی طرح حملات چندروزه، فرض کنترل‌پذیربودن مدت و دامنه جنگ است. حتی اگر آمریکا عملیات را برای چند روز طراحی کند، واکنش ایران می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد و درگیری را به مرحله‌ای طولانی‌تر یا گسترده‌تر بکشاند.

نقش نتانیاهو؛ پیوند جنگ ایران با انتخابات اسرائیل

بنیامین نتانیاهو از دیگر چهره‌های تأثیرگذار بر تصمیم احتمالی ترامپ است. بر اساس گزارش یک شبکه تلویزیونی اسرائیلی، نخست‌وزیر اسرائیل بارها از ترامپ خواسته است پیش از انتخابات اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، دور جدید حملات علیه ایران را آغاز کند. دفتر نتانیاهو این ادعا را رد کرده است. بااین‌حال، یکی از مقام‌های کاخ سفید نیز تأیید کرده که نخست‌وزیر اسرائیل از حمله پیش از انتخابات کشورش حمایت کرده است.

ترامپ پیش‌تر حمایت خود را از نتانیاهو در انتخابات اعلام کرده بود. به نوشته آتلانتیک، جنگ ایران اکنون با آینده سیاسی هر دو رهبر ارتباط پیدا کرده است؛ بااین‌حال، زمان و نحوه پایان جنگ کاملاً در اختیار آن‌ها نیست.

قمار بر سر فروپاشی اقتصادی و تشدید نظامی

گزارش آتلانتیک نشان می‌دهد که دولت ترامپ در حال بررسی راهبردی است که بر دو فرض اساسی استوار است. نخست اینکه فشار تحریم‌ها و محاصره دریایی، اقتصاد ایران را به آستانه فروپاشی رسانده و دوم اینکه چند روز حملات گسترده می‌تواند حکومت ایران را به تسلیم یا فروپاشی وادار کند.

بااین‌حال، هر دو فرض با ابهام‌های جدی روبه‌رو هستند. اقتصاد ایران آسیب شدیدی دیده، اما نشانه روشنی از فروپاشی قریب‌الوقوع آن ارائه نشده است. همچنین، موضع مذاکراتی تهران با وجود فشارهای اقتصادی تغییر محسوسی نداشته و تجربه گذشته نیز تضمینی برای موفقیت حملات جدید فراهم نمی‌کند.

در کنار این مسائل، محدودیت ذخایر مهمات آمریکا، خطر واکنش ایران علیه زیرساخت‌های منطقه، افزایش قیمت انرژی و فشارهای سیاسی ناشی از انتخابات، تصمیم‌گیری واشنگتن را پیچیده‌تر کرده است.

در نتیجه، اگرچه نشانه‌های آمادگی برای دور جدید عملیات نظامی وجود دارد، هنوز تصمیم قطعی برای آغاز حملات اعلام نشده است. مهم‌تر آنکه حتی در صورت اجرای عملیات، تحقق اهداف واشنگتن تضمین‌شده نیست و امکان دارد تشدید فشار نظامی، به‌جای پایان‌دادن به جنگ، دامنه آن را گسترش دهد.

 

اخبار برگزیدهسیاسی