شیوع شپش در مدارس ایران!
خبرها از افزایش موارد ابتلا به شپش سر در مدارس، روایت می کنند؛ این موضوع، بحث بهداشت محیط‌های آموزشی را بار دیگر مورد تاکید قرار می دهد.
جهان صنعت نیوز، شپش دوباره به صدر اخبار مدارس آمد موضوع شپش در مدارس ایران تازه نیست، اما انتشار گزارش‌های رسانه‌ای در روزهای اخیر نشان می‌دهد این مسئله همچنان یکی از دغدغه‌های خانواده‌ها و مسئولان حوزه سلامت مدارس است.
از روایت والدین و معلمان درباره مشاهده موارد متعدد در کلاس‌های درس تا هشدار تازه وزارت بهداشت درباره خارش سر دانش‌آموزان، مجموعه‌ای از اخبار و اظهارنظرها تصویری دوگانه از وضعیت موجود ارائه می‌کند؛ مسئولان از قابل‌کنترل بودن این آلودگی می‌گویند، اما گزارش‌های میدانی پرسش‌هایی جدی درباره نظارت بهداشتی، کمبود مراقبان سلامت و نحوه اطلاع‌رسانی مدارس مطرح می‌کنند.
روز ۱۴ آبان، محمد مرادی، رئیس گروه سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با رسانه‌ها درباره ضرورت توجه به خارش شدید سر دانش‌آموزان هشدار داد. او تأکید کرد که شپش سر محدود به گروه یا طبقه اجتماعی خاصی نیست و ابتلا به آن نباید نشانه ضعف بهداشت فردی یا وضعیت اقتصادی خانواده تلقی شود.
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که در زمستان سال ۱۴۰۳ نیز گزارش‌های متعددی از افزایش موارد آلودگی در برخی مدارس تهران و شهرهای دیگر منتشر شده بود. رسانه ها در آن مقطع، با انتشار گزارش‌هایی از روایت والدین و معلمان، از مشاهده موارد متعدد ابتلا در برخی کلاس‌های درس خبر داده بودند. در یکی از این روایت‌ها، یک معلم پایه ششم در ورامین از ابتلای چهار تا پنج دانش‌آموز در یک کلاس ۳۲ نفره سخن گفته بود. همچنین گزارش‌هایی از ثبت موارد ابتلا در مشهد و اصفهان منتشر شده بود.
اختلاف روایت‌ها؛ شیوع گسترده یا آلودگی فصلی؟
یکی از نکات قابل توجه در پوشش رسانه‌ای این موضوع، تفاوت میان روایت‌های میدانی و موضع رسمی مسئولان است. در دی‌ماه ۱۴۰۳، محمد زینلی، از مسئولان وزارت بهداشت، اعلام کرده بود سالانه حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار مورد آلودگی به شپش در کشور گزارش می‌شود؛ آماری که به گفته او ممکن است بیشتر از موارد ثبت‌شده باشد.
وی همچنین تأکید کرده بود که با آغاز سال تحصیلی و افزایش تماس‌های نزدیک دانش‌آموزان، موارد آلودگی بیشتر مشاهده می‌شود. از سوی دیگر، مسئولان وزارت بهداشت و آموزش و پرورش در همان مقطع، تعطیلی مدارس به دلیل شپش را ضروری ندانسته و وضعیت را قابل کنترل توصیف کرده بودند.
در گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۳، برخی معلمان و مربیان بهداشت از کاهش حضور نیروهای متخصص و محدود شدن برنامه‌های غربالگری و آموزش سلامت در مدارس انتقاد کرده بودند.
در کدام مناطق ایران موارد ابتلا گزارش شده است؟
درباره ایران، علاوه بر گزارش‌های رسانه‌ای، چند مطالعه علمی و آماری نیز وجود دارد که تصویر دقیق‌تری از پراکندگی جغرافیایی این آلودگی ارائه می‌کنند.
ایرانشهر و مناطق جنوب شرق کشور: بر اساس اظهارات منتشرشده از سنا عیب‌پوش، رئیس اداره بیماری‌های منتقله از آب و غذا در وزارت بهداشت، در سال ۱۴۰۴ بیشترین موارد ثبت‌شده آلودگی به شپش سر مربوط به دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر بوده است؛ با ۴۲ هزار و ۷۴۸ مورد.
تهران: در همین آمار، تهران با ۲۲ هزار و ۸۵۳ مورد در جایگاه بعدی قرار گرفته است.
اصفهان: ۲۰ هزار و ۲۹۲ مورد آلودگی در محدوده دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ثبت شده است.
گلستان: ۱۸ هزار و ۹۲۳ مورد گزارش شده است.
آذربایجان غربی: با ۱۸ هزار و ۶۰۱ مورد، دیگر منطقه دارای آمار بالای ثبت‌شده بوده است.
معلمان هم شپش می‌گیرند
متخصصان می‌گویند شپش سر انسان را به‌عنوان میزبان انتخاب می‌کند و محدود به کودکان نیست. بنابراین معلمان، مربیان، مدیران مدارس و حتی والدین دانش‌آموزان نیز ممکن است مبتلا شوند. البته احتمال ابتلای معلم به شپش لزوماً به اندازه دانش‌آموزانی نیست که تماس نزدیک و مکرر سر با سر دارند.
برای مثال، اگر معلم هنگام کمک به دانش‌آموزان، بررسی فعالیت‌های گروهی یا رسیدگی به کودکان تماس مستقیم مو با مو داشته باشد، امکان انتقال وجود دارد. صرف حضور در یک کلاس یا تدریس در کنار دانش‌آموز مبتلا، به‌تنهایی به معنای ابتلا نیست. نکته مهم اینکه شپش روی بدن و موی انسان زندگی می‌کند و معمولاً خارج از سر بیشتر از یک تا دو روز دوام نمی‌آورد.
نگاه علمی
در این باره دکتر علی ضمیری به خبرنگار ما گفت: این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مدرسه یکی از مهم‌ترین محیط‌های اجتماعی برای شناسایی زودهنگام مشکلات بهداشتی دانش‌آموزان است. اگر سازوکار مشخصی برای بررسی موارد مشکوک، اطلاع‌رسانی محرمانه به خانواده‌ها و پیگیری درمان وجود نداشته باشد، احتمال تداوم انتقال آلودگی افزایش می‌یابد.
وی افزود: البته نسبت دادن افزایش شپش به یک عامل مشخص، بدون آمار و بررسی کارشناسی، دقیق نیست. تراکم کلاس‌ها، تماس نزدیک دانش‌آموزان، کمبود آموزش و ضعف نظام مراقبت سلامت می‌توانند در کنار یکدیگر بر وضعیت اثر بگذارند.
به گفته این کارشناس، شپش نشانه فقر یا بی‌بهداشتی نیست از نظر پزشکی، شپش سر یک آلودگی انگلی قابل درمان است و ارتباط مستقیمی با طبقه اجتماعی یا تمکن مالی افراد ندارد. انتقال آن عمدتاً از طریق تماس مستقیم سر با سر انجام می‌شود و استفاده مشترک از برخی وسایل شخصی نیز می‌تواند در انتقال نقش داشته باشد.
شرم اشتباه
همین نکته در اظهارات اخیر مسئولان وزارت بهداشت نیز مورد تأکید قرار گرفته است. بنابراین، برخورد تحقیرآمیز با دانش‌آموزان مبتلا یا نسبت دادن آلودگی به وضعیت خانوادگی آنها نه‌تنها علمی نیست، بلکه می‌تواند موجب پنهان ماندن موارد ابتلا و دشوارتر شدن کنترل آن شود.
به گفته وی یکی از موانع کنترل شپش، شرم و نگرانی خانواده‌هاست. بعضی والدین تصور می‌کنند ابتلا به شپش نشانه بی‌توجهی به نظافت است و به همین دلیل موضوع را پنهان می‌کنند. در حالی که این آلودگی در تمام گروه‌های اجتماعی اتفاق می‌افتد.
وضعیت نظام سلامت مدارس
مسئله شپش در مدارس را نه باید به یک بحران فراگیر و اثبات‌نشده تبدیل کرد و نه می‌توان با عنوان آلودگی معمول فصلی از کنار آن گذشت. آنچه بیش از خود این آلودگی اهمیت دارد، میزان آمادگی مدارس برای شناسایی، اطلاع‌رسانی و کنترل موارد ابتلاست.
وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت باید با انتشار آمار شفاف، تقویت مراقبت سلامت مدارس و آموزش خانواده‌ها، امکان ارزیابی واقعی وضعیت را فراهم کنند. پرسش اصلی اکنون این است که آیا نظام سلامت مدارس پیش از تبدیل شدن موارد پراکنده به کانون‌های گسترده‌تر آلودگی، توان شناسایی و مدیریت آنها را دارد؟
ایسنا
اجتماعی و فرهنگیلینک کوتاه :