پیشبینی اکونومیست از آینده جنگ ایران و آمریکا؛ احتمال جنگ بزرگ کمتر شد اما توافقی در کار نیست

اکونومیست در ارزیابی تحولات خاورمیانه در سال ۲۰۲۷ پیشبینی میکند که اگرچه احتمال بازگشت جنگ تمامعیار میان ایران و آمریکا کاهش مییابد، اما منطقه به صلحی پایدار نخواهد رسید. فشارهای سیاسی داخلی بر دونالد ترامپ، احتمال تغییر دولت در اسرائیل و هزینههای اقتصادی ادامه درگیریها میتوانند طرفها را به سمت کاهش تنش سوق دهند؛ بااینحال، اختلافات بنیادین درباره برنامه هستهای ایران، تنگه هرمز و امنیت منطقه همچنان پابرجا خواهند ماند. در سناریوی مقابل، احتمال ازسرگیری حملات نظامی آمریکا و واکنش متقابل ایران نیز وجود دارد.
جهان صنعت نیوز – به اعتقاد جوزی دلاپ، سردبیر بخش خاورمیانه اکونومیست، تقابل با ایران همواره ظرفیت تأثیرگذاری بر تحولات سیاسی در فاصلههای جغرافیایی دور از خاورمیانه را داشته است. نزدیک به نیم قرن پیش، بحران گروگانگیری در تهران یکی از عواملی بود که به شکست جیمی کارتر در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در سال ۱۹۸۰ و پیروزی رونالد ریگان کمک کرد. اکنون نیز جریانهای سیاسی در ایران امیدوارند تحولات سیاسی آمریکا بار دیگر به سود آنها تمام شود. شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا، تا حدودی نتیجه واکنش منفی افکار عمومی به جنگ دونالد ترامپ علیه ایران بود.
از نگاه اکونومیست، مشکلات سیاسی داخلی ترامپ یکی از دلایلی است که میتواند امید به کاهش درگیریهای نظامی در خاورمیانه طی سال ۲۰۲۷ را تقویت کند. احتمال تشکیل دولت جدید در اسرائیل نیز عامل دیگری در این زمینه است. بااینحال، کاهش درگیریهای گسترده لزوماً به معنای برقراری صلح نخواهد بود.
تحولات یک سال گذشته نشان داده است که قدرت نظامی آمریکا و اسرائیل، با وجود برتری قابلتوجه در میدان نبرد، محدودیتهای جدی دارد. همانند بسیاری از جنگهای گذشته، برتری نظامی این دو کشور نتوانسته است به توافق سیاسی پایدار منجر شود. در نتیجه، جنگ با ایران همچنان بسیاری از تصورات تثبیتشده درباره موازنه قدرت و امنیت در خاورمیانه را زیر سؤال خواهد برد. در این میان، تصمیمهای غیرقابل پیشبینی ترامپ همچنان مهمترین متغیر در معادلات منطقهای خواهد بود.
دو سناریوی متفاوت برای آینده جنگ
اکونومیست دو مسیر متفاوت را برای تحولات سال ۲۰۲۷ ترسیم میکند. در سناریوی نخست، ترامپ تحت تأثیر شکستهای سیاسی داخلی از ادامه حملات نظامی علیه ایران صرفنظر میکند. در مقابل، ایران که اقتصاد آن بهشدت آسیب دیده و برای رهایی از تحریمها به دنبال گشایش اقتصادی است، به برخی امتیازها تن میدهد.
در این چارچوب، تهران تنگه هرمز را بازگشایی میکند و با آغاز مذاکرات مقدماتی درباره برنامه هستهای خود موافقت خواهد کرد. ترامپ نیز برای دستیابی به توافق شتاب میکند. نتیجه، توافقی شکننده و پر از ابهام خواهد بود که احتمالاً هیچکس انتظار ندارد برای مدت طولانی دوام بیاورد یا بتواند محدودیت قطعی و پایداری بر برنامه هستهای ایران اعمال کند. بااینحال، چنین توافقی به ترامپ امکان میدهد پیروزی خود را اعلام کند و در عین حال از بازگشت به جنگ جلوگیری شود.
اما سناریوی دوم نیز به همان اندازه قابل تصور است. در این حالت، ترامپ که از شکستهای سیاسی داخلی آسیب دیده و خشمگین است، برای احیای اعتبار خود به دنبال یک پیروزی نظامی بزرگ میرود و بار دیگر نیروهای نظامی آمریکا را برای حمله به اهداف نظامی و غیرنظامی ایران به کار میگیرد. در مقابل، ایران به کشورهای همسایه در خلیج فارس حمله میکند، زیرساختهای انرژی را هدف قرار میدهد و به تأسیسات حیاتی غیرنظامی آسیب میرساند.
در چنین شرایطی، حملات مجدد میتواند به تقویت موقعیت ایران منجر شود. کنترل تنگه هرمز اگرچه در بلندمدت دارایی راهبردی فرسایندهای برای ایران محسوب میشود، اما تهران تلاش خواهد کرد تا زمانی که امکان دارد از آن بهعنوان ابزار فشار استفاده کند. حمله به نفتکشها و ایجاد اختلال در بازارهای جهانی انرژی از جمله ابزارهای این راهبرد خواهد بود.
اسرائیل و تداوم بنبست سیاسی
از نگاه اکونومیست، هرگونه تشدید دوباره درگیریها میتواند به سود بنیامین نتانیاهو تمام شود؛ نخستوزیری که دیگر در رأس دولت اسرائیل قرار ندارد، اما همچنان در معادلات سیاسی این کشور حضور دارد.
نتانیاهو تلاش خواهد کرد موضوع امنیت را در مرکز مباحث سیاسی اسرائیل نگه دارد تا موقعیت سیاسی خود را حفظ کند. در همین حال، دولت اقلیت جدید نیز ممکن است نتواند او را بهطور کامل از صحنه سیاسی کنار بزند و اسرائیل درگیر نوعی فلج سیاسی شود.
در این سناریو، بازسازی غزه همچنان پیشرفت قابلتوجهی نخواهد داشت. دولت به رهبری گادی آیزنکوت تلاش میکند خشونت شهرکنشینان در کرانه باختری را مهار کند، اما تمایلی به مواجهه جدی با مسئله روابط اسرائیل و فلسطینیها نخواهد داشت.
نگرانی اصلی این دولت، وخامت بیشتر روابط با آمریکاست؛ بااینحال، توانایی چندانی برای اصلاح این روابط نیز نخواهد داشت.
کشورهای خلیج فارس در جستوجوی تضمینهای امنیتی جدید
صرفنظر از اینکه جنگ از سر گرفته شود یا نه، کشورهای عربی خلیج فارس با نگرانی تحولات را دنبال خواهند کرد. به ارزیابی اکونومیست، عقبنشینی تدریجی آمریکا از نقش سنتی خود بهعنوان قدرت مسلط منطقهای، این کشورها را در موقعیت آسیبپذیرتری قرار میدهد.
کشورهای منطقه تلاش خواهند کرد ترامپ را از آغاز دوباره جنگ با ایران منصرف کنند، اما ناچار خواهند شد محدودیت نفوذ خود بر تصمیمهای واشنگتن را بپذیرند. در نتیجه، آنها به دنبال منابع و سازوکارهای دیگری برای تأمین امنیت خود خواهند رفت؛ هرچند این تلاشها به معنای گسترش توافقنامههای ابراهیم با اسرائیل نخواهد بود.
در این میان، رقابت عربستان سعودی و امارات متحده عربی میتواند تلاشهای منطقهای برای ایجاد ترتیبات امنیتی جدید را پیچیدهتر کند. همچنین اختلاف دیدگاه کشورهای منطقه افزایش خواهد یافت؛ بهگونهای که عمان و قطر ممکن است به سمت توافقهای دوجانبه و جداگانه با ایران حرکت کنند.
محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، نیز با شرایط دشواری مواجه خواهد شد. ریاض برای متوقف کردن حملات حوثیهای مورد حمایت ایران به فرودگاهها و زیرساختهای انرژی خود، توافقی پرهزینه با این گروه انجام خواهد داد؛ اما این توافق احتمالاً دوام نخواهد آورد.
این وضعیت برای برنامه اقتصادی ولیعهد عربستان نیز چالشبرانگیز است. طرح تحول اقتصادی عربستان بر جذب سرمایهگذاری، شرکتهای خارجی و گردشگران استوار است و تحقق آن به ایجاد تصویری از ثبات و رفاه در این کشور نیاز دارد. تداوم تهدیدهای غیرقابل پیشبینی منطقهای میتواند این چشمانداز را تضعیف کند و پرسشها درباره توانایی و قضاوت سیاسی محمد بنسلمان را افزایش دهد؛ هرچند انتظار نمیرود چالش مستقیمی علیه قدرت او شکل بگیرد.
تنگه هرمز و تغییر مسیرهای تجاری منطقه
یکی دیگر از تحولات مورد انتظار اکونومیست، افزایش سرمایهگذاری کشورهای خلیج فارس برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز است.
دولتها و شرکتهای منطقه در سال ۲۰۲۷ تلاش خواهند کرد مسیرهای جایگزین بیشتری برای انتقال انرژی و تجارت ایجاد کنند. سرمایهگذاری در خطوط لوله، مسیرهای تجاری جایگزین و سایر زیرساختهایی که امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم میکنند، افزایش خواهد یافت.
این اقدامات میتواند تابآوری اقتصادی کشورهای منطقه را در برابر اختلالات احتمالی افزایش دهد؛ اما همزمان یک پیامد متناقض نیز خواهد داشت و آن کاهش فشار فوری برای دستیابی به راهحل سیاسی پایدار است. به عبارت دیگر، هرچه کشورهای منطقه امکانات بیشتری برای عبور از بحرانهای ناشی از اختلال در تنگه هرمز فراهم کنند، ضرورت فوری حل ریشهای اختلافات منطقهای نیز ممکن است کاهش یابد. در نتیجه، بیثباتی موجود میتواند برای مدت طولانیتری ادامه پیدا کند.
خاورمیانه در وضعیت نه جنگ و نه صلح
جمعبندی اکونومیست این است که سال ۲۰۲۷ احتمالاً شاهد نبردهای نظامی کمتری در خاورمیانه خواهد بود؛ تحولی که بهخودیخود مثبت است، اما نباید آن را با تحقق صلح پایدار اشتباه گرفت.
آتشبسهای مقطعی، رویاروییهای نظامی محدود و راهحلهای اقتصادی موقت نمیتوانند جایگزین توافقی پایدار شوند. اقداماتی که زمانی غیرقابل تصور به نظر میرسیدند، مانند حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران یا حمله ایران به نفتکشها و زیرساختهای انرژی، بهتدریج به بخشی از واقعیت عادی منطقه تبدیل خواهند شد.
در چنین شرایطی، خاورمیانه ناچار است با سطح بالایی از نااطمینانی زندگی کند. بازیگرانی که توانایی پایان دادن معنادار به درگیریها را دارند، لزوماً چنین اقدامی را در راستای منافع خود نمیبینند.
بنابراین، محتملترین تصویر از آینده منطقه، تداوم یک بنبست خصمانه است که با تهدیدهای متقابل، درگیریهای مقطعی و تلاشهای پراکنده دیپلماتیک همراه خواهد بود؛ وضعیتی که در آن احتمال جنگ تمامعیار کاهش مییابد، اما زمینههای اصلی منازعه همچنان پابرجا میمانند.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :