جنگ مالی چین و آمریکا؛ چرا دلار همچنان برنده است؟
چین طی یک دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای برای کاهش وابستگی به دلار انجام داده و همزمان سه ابزار اصلی را توسعه داده است؛ افزایش استفاده از یوان در تجارت، ایجاد سامانه پرداخت بینالمللی CIPS و راهاندازی یوان دیجیتال. با وجود این پیشرفتها، میزان استفاده جهانی از این ابزارها همچنان محدود باقی مانده است. تجربه چین نشان میدهد ایجاد زیرساخت مالی، لزوماً به معنای ایجاد تقاضا برای استفاده از آن نیست و تا زمانی که محدودیتهای ساختاری و نبود استقبال جهانی ادامه داشته باشد، دلار همچنان جایگاه مسلط خود را حفظ خواهد کرد.
جهان صنعت نیوز – چین بار دیگر تلاش برای بینالمللی کردن یوان را در دستور کار قرار داده است. بانک مرکزی این کشور بهتازگی برنامهای تازه برای گسترش استفاده از یوان در بازارهای مالی جهان ارائه کرده که شامل طرحهای آزمایشی معاملات برونمرزی یوان و ایجاد خطوط سوآپ جدید برای بانکهای مرکزی است. انتظار میرود همزمان با نشست آتی بریکس نیز موضوع کاهش وابستگی به دلار بار دیگر در مرکز توجه قرار گیرد.
این اقدامات ادامه راهبردی است که پکن طی سالهای گذشته دنبال کرده است. چین تلاش کرده از سه مسیر، وابستگی خود به نظام مالی غرب را کاهش دهد؛ استفاده گستردهتر از یوان در تسویه تجارت خارجی، توسعه سامانه پرداخت بینالمللی CIPS و گسترش یوان دیجیتال.
هدف این سیاستها افزایش تابآوری مالی چین در شرایطی است که ممکن است در آینده دسترسی این کشور به کانالهای مالی غرب، برای مثال در صورت اعمال تحریمهای گسترده، محدود شود. با این حال، تجربه سالهای اخیر نشان میدهد میان ایجاد زیرساخت و تبدیل شدن آن به یک ابزار مورد استفاده جهانی، فاصله قابل توجهی وجود دارد.
تجارت چین بزرگ شده، اما سهم یوان نه
در زمینه استفاده از یوان در تجارت خارجی، پیشرفتهایی حاصل شده است. اکنون حدود ۳۰ درصد تجارت خارجی شرکتهای چینی با یوان تسویه میشود، در حالی که این سهم پانزده سال پیش تقریباً صفر بود.
اما زمانی که این آمار در مقیاس تجارت جهانی بررسی میشود، تصویر متفاوتی به دست میآید. کمتر از پنج درصد تجارت جهان با یوان انجام میشود و بخش عمده همین معاملات نیز مربوط به معاملاتی است که حداقل یک طرف آن شرکت چینی است. به بیان دیگر، استفاده از یوان هنوز نتوانسته فراتر از شبکه اقتصادی چین گسترش پیدا کند.
دو عامل اصلی مانع این روند شده است. نخست، محدودیتهای گستردهای است که چین بر جریان سرمایه و استفاده از یوان در خارج از کشور اعمال میکند. این محدودیتها موجب شده نگهداری و تأمین یوان برای شرکتهای خارجی پرهزینه و دشوار باشد. در نتیجه، حجم سپردههای یوان در خارج از چین در ابتدای سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۲۳۴ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که در مقایسه با حدود ۱۵ تریلیون دلار دارایی دلاری خارج از آمریکا بسیار ناچیز به شمار میرود.
CIPS هنوز جایگزین سوئیفت نشده است
دومین محور راهبرد چین، توسعه سامانه پرداخت بینالمللی CIPS بوده است؛ سامانهای که از سال ۲۰۱۵ برای تسویه پرداختهای برونمرزی بر پایه یوان راهاندازی شد و معادل چینی سامانههای پرداخت دلاری و یورویی محسوب میشود.
در ظاهر، آمارهای این سامانه قابل توجه است. مقامهای چینی اعلام میکنند هزار و ۷۹۱ بانک از ۱۲۶ کشور عضو این شبکه هستند و ارزش روزانه تراکنشهای آن تا پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۰۵ میلیارد دلار رسیده است.
اما بررسی دقیقتر نشان میدهد فاصله قابل توجهی میان عضویت و استفاده واقعی از این سامانه وجود دارد. از میان هزار و ۷۹۱ بانک عضو، تنها ۱۹۴ بانک به صورت مستقیم به CIPS متصل هستند و سایر بانکها از طریق واسطهها به این سامانه دسترسی دارند. افزون بر این، بخش عمده همین اعضای مستقیم نیز بانکهای چینی هستند و تنها تعداد محدودی از بانکهای بزرگ آمریکا، اروپا و ژاپن در میان آنها دیده میشوند.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا تنها اعضای مستقیم میتوانند از خدمات پیامرسانی این سامانه استفاده کنند؛ بخشی که برای انجام پرداختهای بینالمللی ضروری است. به همین دلیل، حدود ۸۰ درصد تراکنشهایی که از طریق CIPS انجام میشود، همچنان از شبکه سوئیفت نیز عبور میکند. این موضوع نشان میدهد CIPS هنوز نتوانسته به یک شبکه مستقل از زیرساختهای مالی غرب تبدیل شود.
یوان دیجیتال نیز با کمبود تقاضا روبهروست
سومین ابزار چین برای تقویت استقلال مالی، یوان دیجیتال یا e-CNY است. از زمان راهاندازی این ارز دیجیتال بانک مرکزی در سال ۲۰۲۰، حدود ۲۲۵ میلیون نفر کیف پول دیجیتال آن را ایجاد کردهاند و بیش از ۳.۳ میلیارد تراکنش به ارزش حدود ۲.۳ تریلیون دلار انجام شده است.
با وجود این ارقام، میزان استفاده واقعی از یوان دیجیتال همچنان محدود است. حجم روزانه تراکنشهای آن تنها حدود ۶ میلیارد دلار برآورد میشود، در حالی که دو پلتفرم پرداخت خصوصی چین، یعنی Alipay و WeChat Pay، روزانه بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار تراکنش پردازش میکنند.
کندی روند استقبال، دولت چین را به اتخاذ سیاستهای تشویقی واداشته است. برخی دولتهای محلی حقوق کارکنان خود را با یوان دیجیتال پرداخت میکنند و دولت مرکزی نیز اعلام کرده حسابهای یوان دیجیتال سود دریافت خواهند کرد، هرچند نرخ سود سالانه آن تنها ۰.۰۵ درصد تعیین شده است.
در خارج از مرزهای چین نیز استقبال از یوان دیجیتال محدود بوده است. پلتفرم mBridge که برای تسویه پرداختهای بینالمللی با یوان دیجیتال ایجاد شد، تنها چهار عضو جذب کرده و میانگین فعالیت آن به حدود چهار تراکنش در روز با ارزشی نزدیک به ۵۰ میلیون دلار محدود مانده است؛ رقمی که سهمی بسیار ناچیز از گردش بازار جهانی ارز را تشکیل میدهد.
همچنین خروج بانک تسویه حسابهای بینالمللی از این پروژه در سال ۲۰۲۴ و نگرانیها درباره احتمال استفاده از این سامانه برای دور زدن تحریمها، جذابیت آن را برای بسیاری از کشورها کاهش داده است. با وجود این، چین همچنان به توسعه طرحهای جدید ادامه داده و سامانه تازهای برای انتقال برونمرزی یوان دیجیتال معرفی کرده است.
مشکل اصلی، نبود تقاضاست
شاید مهمترین چالش سیاستگذاران چینی آن باشد که رشد سریع بازار استیبلکوینهای مبتنی بر دلار نشان میدهد تقاضا برای پول دیجیتال در جهان وجود دارد، اما این تقاضا به سمت ابزارهای مالی چین هدایت نشده است.
بازار استیبلکوینها طی شش سال از صفر به حدود ۳۱۷ میلیارد دلار رسیده و بین ۹۸ تا ۹۹ درصد آنها به دلار آمریکا متصل هستند. این ابزارها بیشترین استقبال را در اقتصادهای در حال توسعه داشتهاند؛ همان کشورهایی که چین امیدوار بود یوان دیجیتال در آنها جایگاه قابل توجهی پیدا کند.
برآوردها نشان میدهد حدود دوسوم استیبلکوینهای جهان در اختیار کاربران اقتصادهای نوظهور قرار دارد؛ کشورهایی که معمولاً با بیثباتی ارزی و محدودیتهای جابهجایی سرمایه روبهرو هستند. همچنین استفاده از این داراییها نسبت به تولید ناخالص داخلی، بیش از همه در آمریکای لاتین، حوزه کارائیب، آفریقا و خاورمیانه رواج یافته است.
این تفاوت نشان میدهد مشکل اصلی راهبرد مالی چین، نبود زیرساخت نیست، بلکه کمبود تقاضاست. چین توانسته ابزارهای لازم را ایجاد کند، اما در شرایط عادی، تعداد کمی از بازیگران اقتصادی تمایل دارند از این ابزارها استفاده کنند. تجربه روسیه نیز همین واقعیت را تأیید میکند. بانکها و شرکتهای روسی تنها پس از اعمال تحریمهای گسترده غرب به استفاده از یوان و CIPS روی آوردند، زیرا گزینه دیگری در اختیار نداشتند. حتی در چنین شرایطی نیز هیچ بانک روسی به صورت مستقیم عضو CIPS نشده است.
در مجموع، تجربه چین نشان میدهد ایجاد سامانههای پرداخت، ارزهای دیجیتال و زیرساختهای مالی، به تنهایی برای کاهش سلطه دلار کافی نیست. تا زمانی که تقاضای واقعی برای استفاده از این ابزارها شکل نگیرد، نفوذ جهانی آنها محدود باقی خواهد ماند. بنابراین، مگر آنکه شوک بزرگی مانند تحریمهای گسترده غرب، کشورها را به استفاده از کانالهای مالی چین وادار کند، بعید است یوان بتواند جایگاه دلار را به چالش جدی بکشد. چین ابزارها را ساخته است، اما هنوز نتوانسته کاربران آنها را به دست آورد.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلانلینک کوتاه :