تغییر تاکتیک ترامپ در جنگ ایران ؛ فشار اقتصادی جای حمله نظامی را میگیرد؟
بلومبرگ: دونالد ترامپ نشانههایی از تغییر رویکرد آمریکا در جنگ با ایران بروز داده و به جای تشدید فوری حملات نظامی، بر اثرگذاری فشار اقتصادی و محاصره دریایی حساب باز کرده است. این تغییر در حالی رخ میدهد که مذاکرات غیرمستقیم بر سر بازگشایی تنگه هرمز ادامه دارد، اما تهران مجموعهای گسترده از شروط از رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده تا خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران و توقف حملات به گروههای همسو با تهران در منطقه را مطرح کرده است. همزمان، انتصاب محسن رضایی به ریاست شورای عالی امنیت ملی، بر وزن جریان مدافع کنترل کامل ایران بر هرمز افزوده و میتواند مسیر مذاکرات را دشوارتر کند.
جهان صنعت نیوز – دونالد ترامپ پس از هفتهها تهدید به تشدید حملات علیه ایران، اکنون نشانههایی از ترجیح فشار اقتصادی بر اقدام نظامی تازه نشان میدهد. او گفته است آمریکا در حال مشاهده آثار تورم شدید و کمبود منابع مالی در ایران است و محاصره دریایی نیز فشار اقتصادی بر تهران را افزایش داده است.
این موضع نسبت به تهدیدهای قبلی ترامپ به گسترش عملیات نظامی تغییر محسوسی محسوب میشود. دولت آمریکا فعلاً به نظر میرسد قصد دارد اجازه دهد محدودیتهای اقتصادی و محاصره بنادر ایران کار خود را انجام دهند، در حالی که مذاکرات درباره تنگه هرمز نیز به شکل غیرمستقیم ادامه دارد.
ترامپ روابط فعلی با تهران را نوعی نیمهمذاکره توصیف کرده است؛ عبارتی که نشان میدهد گفتوگوها متوقف نشدهاند، اما هنوز به مرحلهای نرسیدهاند که بتوان از توافقی نزدیک سخن گفت.
تندتر شدن موضع تهران درباره تنگه هرمز
همزمان با این تغییر رویکرد در واشنگتن، تحولات داخلی ایران نیز میتواند مسیر مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد. محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه پاسداران و مشاور نظامی رهبر ایران، به ریاست شورای عالی امنیت ملی منصوب شده است.
این شورا یکی از مهمترین نهادهای هماهنگکننده تصمیمهای ایران درباره جنگ و مذاکرات پایان آن است. رضایی پیشتر از کنترل کامل ایران بر تنگه هرمز حمایت کرده بود و انتصاب او میتواند نشاندهنده افزایش وزن دیدگاههای سختگیرانهتر در تصمیمگیری درباره آینده این آبراه باشد.
او جای محمدباقر ذوالقدر را گرفته است که خود از چهرههای نزدیک به جریان سختگیر محسوب میشود و اکنون بهعنوان مشاور سیاسی رهبر ایران فعالیت خواهد کرد.
توافق با عمان نزدیک است، اما با آمریکا نه
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرده توافق با عمان برای ایجاد مسیر کشتیرانی از تنگه هرمز بسیار نزدیک است، هرچند جزئیاتی درباره محتوای آن ارائه نکرده است. در مقابل، او فعلاً مذاکره مستقیم با آمریکا را رد کرده و دلیل آن را نقض مکرر توافق موقت صلحی دانسته که در ماه ژوئن میان دو طرف امضا شده بود. با این حال، تهران و واشنگتن همچنان از طریق واسطهها پیام ردوبدل میکنند.
تنگه هرمز از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به یکی از اصلیترین محورهای درگیری تبدیل شده است. پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور میکرد و ترامپ طی ماههای گذشته بارها خواستار بازگشت کامل آزادی کشتیرانی در آن شده است.
شروط سنگین ایران برای بازگشایی کامل تنگه
با وجود سخنان عراقچی درباره نزدیک بودن توافق با عمان، تهران فهرستی از شروط را برای بازگشایی کامل هرمز منتشر کرده که نشان میدهد رفع فوری محدودیتهای عرضه انرژی چندان محتمل نیست. ایران خواهان پایان محاصره دریایی بنادر خود، خروج نیروهای آمریکایی از اطراف ایران، لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پرداخت غرامت بابت خسارات جنگ شده است. تهران همچنین خواستار توقف دائمی حملات علیه گروههای مورد حمایت خود در لبنان، عراق، یمن و غزه است.
بخشی از این مطالبات حتی در اختیار مستقیم آمریکا نیست. برای مثال، توقف درگیری در غزه و عقبنشینی نیروهای اسرائیلی بخشی از شروط ایران است، در حالی که بنیامین نتانیاهو طرحی مورد حمایت میانجیگران آمریکایی برای خلع سلاح حماس و خروج ارتش اسرائیل از غزه را رد کرده است.
گره هرمز به جنگهای منطقهای
همین موضوع نشان میدهد بازگشایی هرمز دیگر صرفاً یک مذاکره دوجانبه میان ایران و آمریکا نیست. تهران سرنوشت این آبراه را به تحولات چند جبهه منطقهای پیوند زده است.
در غزه، مخالفت نتانیاهو با طرح پیشنهادی میتواند تحقق یکی از خواستههای ایران را دشوار کند. با این حال، کاخ سفید گفته است ترامپ از این مخالفت ناراحت نیست و شرایط سیاسی داخلی نتانیاهو را در آستانه انتخابات ماه اکتبر درک میکند. همزمان گزارش شده که اسرائیل طی هفته گذشته شدت حملات خود در غزه را کاهش داده است.
در یمن نیز حوثیهای مورد حمایت ایران درگیری با نیروهای تحت حمایت عربستان را افزایش دادهاند. حوثیها مدعی شدهاند پالایشگاه جازان آرامکو را هدف قرار دادهاند. مقامات سعودی وقوع آتشسوزی در این مجموعه را تأیید کردهاند، هرچند گفتهاند آتش به سرعت مهار شده و تلفاتی در پی نداشته است. این حادثه دستکم دومین آتشسوزی در مجموعه پالایشی ۴۰۰ هزار بشکهای جازان طی یک ماه محسوب میشود.
فشار اقتصادی به جای حمله تازه؟
قیمت نفت برنت همزمان با این تحولات در محدوده بیش از ۸۰ دلار دلار معامله شده است؛ پس از آنکه طی سه جلسه معاملاتی قبلی بیش از پنج درصد رشد کرده بود. رفتار اخیر ترامپ نشان میدهد واشنگتن ممکن است فعلاً ترجیح دهد به جای ورود به مرحله تازهای از عملیات نظامی، بر ترکیبی از محاصره دریایی، تحریمها و فشار اقتصادی تکیه کند.
این راهبرد بر این فرض استوار است که مشکلات اقتصادی داخلی ایران بهتدریج قدرت چانهزنی تهران را کاهش خواهد داد. در مقابل، ایران تلاش میکند از کنترل و اختلال در هرمز برای گرفتن امتیازهایی بسیار فراتر از خود موضوع کشتیرانی استفاده کند. به این ترتیب، هرمز به نقطهای تبدیل شده که چند مناقشه به یکدیگر گره خوردهاند. تحریمهای ایران، حضور نظامی آمریکا، جنگهای منطقهای، داراییهای مسدودشده و امنیت عرضه انرژی جهان.
معاملهای که هر روز پیچیدهتر میشود
در ظاهر، تهران و عمان به توافق درباره یک مسیر کشتیرانی نزدیک شدهاند، اما بازگشایی کامل تنگه همچنان به مجموعهای از خواستههای سیاسی و امنیتی وابسته است. انتصاب محسن رضایی نیز میتواند این روند را پیچیدهتر کند، زیرا او از مدافعان کنترل گستردهتر ایران بر هرمز است و اکنون در رأس نهادی قرار گرفته که تصمیمهای جنگ و مذاکرات را هماهنگ میکند.
از سوی دیگر، ترامپ نیز فعلاً به نظر میرسد از حمله تازه فاصله گرفته و منتظر اثرگذاری فشار اقتصادی است.
نتیجه این وضعیت، یک بنبست پیچیده است. آمریکا امیدوار است فشار اقتصادی ایران را به عقبنشینی وادار کند و تهران نیز میکوشد اهرم هرمز را تا زمانی حفظ کند که بتواند از آن برای گرفتن بیشترین امتیاز سیاسی، امنیتی و اقتصادی استفاده کند.
پیشنهاد ویژهسیاسی
لینک کوتاه :