راهبرد تازه ترامپ در قبال ایران؛ نه توافق، نه حمله گسترده، نه پایان تنش
روزنامه نیویورک‌تایمز در تحلیلی از تغییر رویکرد دولت دونالد ترامپ در قبال ایران خبر می‌دهد. بر اساس این گزارش، واشنگتن ظاهراً از تلاش فوری برای دستیابی به توافق هسته‌ای یا اجرای حملات نظامی گسترده فاصله گرفته و به‌دنبال اعمال فشار اقتصادی بلندمدت با هدف تضعیف حکومت ایران است. ترامپ معتقد است تحریم‌ها و محاصره دریایی به‌اندازه‌ای مؤثر هستند که دیگر نیازی به عملیات نظامی گسترده وجود ندارد. بااین‌حال، ادامه محدودیت‌های دریایی، تلاش ایران برای بازسازی توان موشکی و هسته‌ای و احتمال تشدید واکنش تهران به فشارهای اقتصادی، می‌تواند این راهبرد را به یک بن‌بست فرسایشی تبدیل کند.
جهان صنعت نیوز – دولت دونالد ترامپ ظاهراً در حال حرکت به سمت راهبردی جدید در قبال ایران است؛ راهبردی که برخلاف اهداف حداکثری اعلام‌شده در ابتدای جنگ، نه بر دستیابی فوری به توافق هسته‌ای و نه بر حملات نظامی گسترده متمرکز است، بلکه بر تداوم فشار اقتصادی و انتظار برای تضعیف تدریجی حکومت ایران استوار شده است.
ترامپ و اعضای دولت او در روزهای اخیر بارها اعلام کرده‌اند که ایران اکنون در موقعیتی قرار دارد که واشنگتن می‌خواهد و دیگر نیازی به توافق هسته‌ای جدید برای خارج کردن مواد بالقوه مورد استفاده در ساخت بمب از کشور یا محدود کردن توان موشکی ایران وجود ندارد؛ دو موضوعی که رئیس‌جمهور آمریکا حدود ۱۰ ماه پیش از دلایل اصلی ورود به جنگ عنوان کرده بود.
در همین چارچوب، ترامپ ظاهراً فعلاً گزینه‌های نظامی گسترده‌ای را که شامل حملات سنگین اما محدود به تأسیسات نظامی، مراکز هسته‌ای و حتی زیرساخت‌های انرژی ایران می‌شد، کنار گذاشته است.
طرح اعزام نیروهای ویژه آمریکایی برای تصرف حدود ۹۷۰ پوند اورانیوم ایران با غنای ۶۰ درصد نیز، دست‌کم در مقطع کنونی، کنار گذاشته شده است. همچنین بررسی‌های مفصل درباره اینکه آیا سنگرشکن‌های قدرتمند آمریکا توانایی نفوذ به عمق کوه کلنگ را دارند یا خیر، متوقف شده است. اطلاعات آمریکا احتمال می‌دهد سانتریفیوژهای پیشرفته مورد استفاده برای غنی‌سازی اورانیوم در این محل قرار داشته باشند، هرچند درباره محل دقیق آنها اطمینان کامل وجود ندارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در اظهاراتی در پاریس و در حاشیه نشست وزیران خارجه گروه هفت، رویکرد جدید دولت را می‌توان نوعی صبر راهبردی توصیف کرد؛ به این معنا که واشنگتن منتظر است تحریم‌ها و فشار اقتصادی به‌تدریج اثر خود را بر اقتصاد ایران بگذارند و در نهایت حکومت را تضعیف کنند.
روبیو در این‌باره گفت کارزار اقتصادی و فشارهای آمریکا چنان تأثیر گسترده‌ای بر حکومت ایران گذاشته که رئیس‌جمهور در حال حاضر نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده نمی‌بیند. او در عین حال هشدار داد اگر ایران از خطوط قرمز مشخصی عبور کند، آمریکا می‌تواند مداخله کند؛ چراکه به گفته او، قدرتمندترین نیروی نظامی جهان را در اختیار دارد.
کنار گذاشتن مذاکرات؛ ونس مأموریت دیگری گرفت
یکی از نشانه‌های مهم تغییر رویکرد واشنگتن، تصمیم ترامپ برای تغییر مأموریت جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، است. ونس پیش‌تر در موقعیتی قرار گرفته بود که بتواند نقش مهمی در مذاکرات مستقیم با محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران و دبیر شورای عالی امنیت ملی، ایفا کند و زمینه پایان دادن به جنگ از مسیر توافق را فراهم آورد.
او که جنگ با ایران را یکی از عوامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای می‌دانست، پیش‌تر خود را برای ایفای نقشی محوری در پایان دادن به درگیری‌ها از طریق مذاکره آماده کرده بود. بااین‌حال، ترامپ روز پنجشنبه اعلام کرد که ونس را از این مأموریت دور کرده است.
رئیس‌جمهور آمریکا در پیامی در شبکه اجتماعی خود نوشت: «ما به توافق با ایران نیاز نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته است.» او همچنین تأکید کرد که برای ونس مهم‌تر است به بررسی وضعیت شهرها و ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها و شناسایی منابع مالی هدررفته دولت فدرال بپردازد.
این موضع نشان می‌دهد ترامپ در شرایط فعلی، مذاکره با ایران را ضرورتی برای پیشبرد اهداف خود نمی‌داند و معتقد است واشنگتن اهرم‌های فشار کافی را در اختیار دارد.
ترامپ در توضیح این دیدگاه مدعی شد آمریکا صدها میلیارد دلار از منابع مالی ایران را در اختیار دارد و کنترل تنگه هرمز نیز در دست واشنگتن است. بااین‌حال، نیویورک‌تایمز تأکید می‌کند که این ادعا درباره میزان دارایی‌های ایران اغراق‌آمیز است. برآوردها متفاوت هستند، اما احتمالاً بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار از منابع مالی ایران در حساب‌های مختلف در سراسر جهان مسدود شده است، درحالی‌که سهم دارایی‌های مسدودشده در آمریکا حدود ۲ میلیارد دلار برآورد می‌شود.
محاصره دریایی؛ فشار اقتصادی با هزینه نظامی بالا
با وجود اظهارات ترامپ درباره موفقیت کارزار اقتصادی و کاهش نیاز به عملیات نظامی، نشانه‌ای از عقب‌نشینی آمریکا از منطقه مشاهده نمی‌شود. محاصره دریایی که مانع صادرات نفت ایران شده، همچنان ادامه دارد و مقام‌های آمریکایی برنامه فوری برای پایان دادن به آن اعلام نکرده‌اند.
این وضعیت به معنای تداوم حضور نظامی گسترده آمریکا در منطقه است؛ موضوعی که با مواضع ترامپ و متحدانش در بهار گذشته، مبنی بر پرهیز از درگیری نظامی طولانی‌مدت و پرهزینه، در تضاد قرار دارد.
تنگه هرمز نیز که ایران تنها چند روز پس از آغاز حملات اولیه آن را مختل کرد، هنوز به‌طور کامل به وضعیت عادی بازنگشته است. نیروی دریایی آمریکا هر روز برای هدایت نفتکش‌ها به خارج از تنگه با شرایطی مواجه است که به گفته گزارش، نوعی بازی موش و گربه میان طرفین به شمار می‌رود.
سوزان مالونی، کارشناس مسائل ایران در مؤسسه بروکینگز، معتقد است اگرچه ترامپ ممکن است از نظر سیاسی پرونده ایران را پایان‌یافته تلقی کند، اما ایران هنوز از تقابل با آمریکا دست نکشیده است. به گفته او، صادرات نفت از خلیج فارس اکنون به سطحی نزدیک به پیش از جنگ رسیده، اما این وضعیت با هزینه بالا و عدم اطمینان قابل‌توجه درباره پایداری آن همراه است.
از نگاه مالونی، تهران همچنان به ایجاد اختلال در عبورومرور از تنگه هرمز ادامه خواهد داد، ذخایر موشکی و پهپادی خود را بازسازی خواهد کرد و برنامه هسته‌ای خود را احیا می‌کند. همچنین با وخیم‌تر شدن شرایط اقتصادی، احتمال دارد رهبران ایران برای کاهش فشارهای واردشده، سطح تقابل را افزایش دهند.
بر این اساس، آمریکا همچنان در یک بن‌بست در خلیج فارس گرفتار است؛ بن‌بستی که برخلاف انتظار واشنگتن، ممکن است به‌جای فروکش کردن، تشدید شود.
اورانیوم ۶۰ درصدی؛ پرسشی که ترامپ پاسخی برای آن ندارد
یکی از مهم‌ترین تناقض‌های راهبرد جدید آمریکا، تغییر موضع ترامپ درباره ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران است؛ موضوعی که در ابتدای جنگ به‌عنوان مهم‌ترین دلیل حمله نظامی آمریکا مطرح شده بود.
ترامپ در گفت‌وگویی با یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد ایران دیگر چیزی در اختیار ندارد و ذخایر اورانیوم این کشور زیر هزاران تن سنگ و آوار مدفون شده است. او همچنین گفت ماهواره‌های جاسوسی آمریکا این مواد را زیر نظر دارند.
اما این ذخایر از خرداد و تیر ۴۰۴)، زمانی که بمب‌افکن‌های آمریکایی سه مرکز اصلی هسته‌ای ایران در فردو، نطنز و اصفهان را هدف قرار دادند، زیر آوار باقی مانده‌است. در آن زمان ترامپ اعلام کرد ظرفیت هسته‌ای ایران به‌طور کامل نابود شده است؛ ادعایی که کارشناسان آن را اغراق‌آمیز دانستند.
ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌داد مواد هسته‌ای همچنان در محل باقی مانده‌اند، هرچند حملات نظامی دسترسی به آنها را دشوار کرده است.
نکته مهم این است که وضعیت این ذخایر از آن زمان تاکنون تغییر اساسی نکرده است. بااین‌حال، استدلال‌های ترامپ درباره آنها متناسب با شرایط سیاسی و نظامی تغییر کرده است.
او پیش‌تر هنگام توجیه حملات سال گذشته مدعی شده بود ایران تنها دو هفته با ساخت بمب هسته‌ای فاصله دارد. اما به نوشته نیویورک‌تایمز، این ادعا دقیق نبود؛ زیرا حتی در صورت بازیابی اورانیوم ۶۰ درصدی، رسیدن آن به سطح غنای موردنیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای ممکن بود حدود دو هفته زمان ببرد، اما تبدیل مواد هسته‌ای به یک کلاهک جنگی به ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان بیشتری نیاز داشت.
اکنون ترامپ همین ذخایر را تهدیدی فوری نمی‌داند و معتقد است چون زیر آوار مدفون شده‌اند، نگرانی چندانی درباره آنها وجود ندارد.
این تغییر موضع، پرسش محوری گزارش را شکل می‌دهد که اگر مواد هسته‌ای ایران همچنان در همان محلی قرار دارند که پیش از جنگ بودند و اکنون نیز تهدید فوری محسوب نمی‌شوند، اساساً چرا آمریکا وارد جنگ شد؟
فاصله اهداف حداکثری با نتیجه حداقلی
کریم سجادپور، کارشناس مسائل ایران در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، معتقد است ترامپ جنگ را با این تصور آغاز کرد که در نهایت به قهرمان تبدیل خواهد شد، اما اکنون به دنبال راهی است تا بدون آنکه شکست‌خورده به نظر برسد، از این جنگ خارج شود.
به گفته او، ترامپ در ابتدای جنگ اهداف حداکثری را دنبال می‌کرد؛ از پایان دادن به برنامه هسته‌ای و تولید موشک ایران گرفته تا نابودی نیروهای نیابتی منطقه‌ای و حتی احتمال تغییر حکومت. اما اکنون به نظر می‌رسد در حال آماده شدن برای پذیرش نتیجه‌ای حداقلی است مبنی بر باقی ماندن مواد هسته‌ای ایران، مشروط بر اینکه زیر آوار مدفون باشند.
این تغییر رویکرد می‌تواند پیامدهای مهمی برای امنیت منطقه داشته باشد. اگر ترامپ تصمیم بگیرد جنگ را پایان دهد و نیروهای آمریکایی را از منطقه خارج کند، احتمالاً مسئولیت مدیریت پیامدهای باقی‌مانده را به کشورهای حاشیه خلیج فارس و شاید کشورهای اروپایی واگذار خواهد کرد.
بااین‌حال، نگرانی اصلی بسیاری از مقام‌های منطقه این است که ایران برای جلوگیری از حملات احتمالی آینده، در نهایت به این نتیجه برسد که باید راهی برای تولید سلاح هسته‌ای پیدا کند؛ دقیقاً همان نتیجه‌ای که ترامپ در ابتدای جنگ مدعی بود برای جلوگیری از آن وارد درگیری شده است.
نیویورک‌تایمز نتیجه می گیرد که راهبرد جدید واشنگتن بیش از آنکه مبتنی بر حل‌وفصل اختلافات با ایران باشد، بر تداوم فشار اقتصادی، حفظ محاصره دریایی و انتظار برای تغییر رفتار یا تضعیف حکومت ایران استوار شده است. بااین‌حال، تداوم توانایی ایران برای ایجاد اختلال در تنگه هرمز، بازسازی ظرفیت‌های نظامی و احیای برنامه هسته‌ای می‌تواند این محاسبه را با چالش جدی مواجه کند. مهم‌تر آنکه فاصله میان اهداف حداکثری اعلام‌شده در آغاز جنگ و نتیجه حداقلی مورد پذیرش فعلی، پرسش‌های اساسی درباره دستاوردهای راهبردی آمریکا از این جنگ ایجاد کرده است.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :